Dīgha Nikāya


[Home]  [Sutta Indexes]  [Glossology]  [Site Sub-Sections]


 

Dīgha Nikāya

Sutta 16

Mahā-PariNibbāna Suttantaɱ

Adapted from the digital version of the Sri Lanka Buddha Jayanti Tripitaka Series

 


[72]

[1][stor][pts][than][bs][wrrn] Evaɱ Me Sutaɱ.|| ||

Ekaɱ samayaɱ Bhagavā Rājagahe viharati Gijjhakūṭe pabbate.|| ||

Tena kho pana samayena rājā Māgadho Ajātasattu Vedehīputto Vajjī abhiyātu-kāmo hoti.|| ||

So evam āha:|| ||

"Ahañ hi'me Vajjī evaɱ-mahiddhike evaɱ-mah-ā-nubhāve,||
ucchejjhāmi Vajjī||
vināsessāmi Vajjī||
anaya-vyasanaɱ āpādessāmi Vajjī" ti.|| ||

2. Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehiputto Vassakāraɱ brāhmaṇaɱ Magadha-mahā-mattaɱ āmantesi:|| ||

"Ehi tvaɱ brāhmaṇa, yena Bhagavā ten'upasankama.|| ||

Upasaɱkamitvā mama vacanena Bhagavato pāde sirasā vandāhi,||
appābādhaɱ||
appātaŋkaɱ||
lahuṭṭhānaɱ balaɱ phāsu-vihāraɱ puccha:|| ||

'Rājā bhante, Māgadho Ajātasattu Vedehiputto Bhagavato pāde sirasā vandati,||
appābādhaɱ||
appātaŋkaɱ||
lahuṭṭhānaɱ balaɱ phāsu-vihāraɱ pucchatī' ti.|| ||

Evañ ca vadehi:|| ||

"Rājā bhante, Māgadho Ajātasattu Vedehiputto Vajjī abhiyātu-kāmo.|| ||

So evam āha:

"Ahañ hi'me Vajjī evaɱ-mahiddhike||
evaɱ-mah-ā-nubhāve,||
ucchejjhāmi Vajjī,||
vināsessāmī Vajjī,||
anaya- [73] vyasanaɱ āpādessāmī Vajjī"' ti.|| ||

Yathā ca te Bhagavā vyākaroti,||
taɱ sādhunaɱ uggahetvā mama āroceyyāsi,||
na hi Tathāgatā vitathaɱ bhaṇantī ti.|| ||

3. "Evaɱ bho" ti kho Vassakāro brāhmaṇo Magadha-mahā-matto rañño Māgadhassa Ajātasattussa Vedehiputtassa paṭissutvā,||
bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā,||
bhaddaɱ yānaɱ abhirūhitvā,||
bhaddehi bhaddehi yānehi Rājagahamhā niyyāsi,||
yena Gijjhakūṭo pabbato tena pāyāsi,||
yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattiko va yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavatā saddhiɱ sammodi.|| ||

Sammodanīyaɱ kathaɱ sārānīyaɱ vīti-sāretvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinno kho Vassakāro brāhmaṇo Magadha-mahā-matto Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

"Rājā bho Gotama, Māgadho Ajātasattu Vedehiputto bhoto Gotamassa pāde sirasā vandati,||
appābādhaɱ||
appātaŋkaɱ||
lahuṭṭhānaɱ balaɱ phāsu-vihāraɱ pucchati.|| ||

Rājā bho Gotama, Māgadho Ajātasattu Vedehiputto Vajjī abhiyātu-kāmo.|| ||

So evam āha:|| ||

'Ahaɱ hi ime Vajjī evaɱ-mahiddhike||
evaɱ-mah-ā-nubhāve,||
ucchejjhāmi Vajjī,||
vināsessāmi Vajjī||
anaya-vyasanaɱ āpādessāmi Vajjī'" ti.|| ||

4. Tena kho pana samayen'āyasmā Ānando Bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti Bhagavantaɱ vījamāno.|| ||

Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Kin ti te Ānanda, sutaɱ?|| ||

Vajjī abhiṇhaɱ sannipātā sannipāta-bahulā" ti?|| ||

"Sutaɱ me taɱ bhante,||
Vajjī abhiṇhaɱ sannipātā sannipāta-bahulā" ti.|| ||

"Yāva kīvañ ca Ānanda,||
Vajjī abhiṇhaɱ sannipātā sannipāta-bahulā bhavissanti,||
vuddhi yeva Ānanda,||
Vajjīnaɱ pāṭikaŋkhā no parihāni.|| ||

Kin ti te Ānanda, [74] sutaɱ:|| ||

Vajjī samaggā sannipātanti,||
samaggā vuṭṭhahanti,||
samaggā Vajjī-karaṇīyāni karontī" ti?|| ||

"Sutaɱ me taɱ bhante,||
Vajjī samaggā sannipatanti,||
samaggā vuṭṭhahanti,||
samaggā Vajjī-karaṇīyāni karontī" ti.|| ||

"Yāva kīvañ ca Ānanda,||
Vajjī samaggā sanni-patissanti,||
samaggā vuṭṭhahissanti,||
samaggā Vajji-karaṇīyāni karissanti,||
vuddhi yeva Ānanda Vajjīnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni."|| ||

"Kin ti te Ānanda sutaɱ?|| ||

Vajjī apaññattaɱ na paññapenti,||
paññattaɱ na samucchindanti,||
yathā paññatte porāṇe Vajji-dhamme samādāya vattantī ti?"|| ||

"Sutaɱ me taɱ bhante,||
Vajjī apaññattaɱ na paññapenti,||
paññattaɱ na samucchindanti,||
yathā paññatte porāṇe Vajji-dhamme samādāya vattanti" ti.|| ||

"Yāva kīvañ ca Ānanda Vajjī apaññattaɱ na paññapessanti,||
paññattaɱ na samucchindissanti,||
yathā paññatte porāṇe Vajji-dhamme samādāya vattissanti,||
vuddhi yeva Ānanda Vajjīnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Kin ti te Ānanda sutaɱ?|| ||

Vajjī ye te Vajjīnaɱ Vajji-mahallakā,||
te sakkaronti garu-karonti mānenti pūjenti,||
tesañ ca sotabbaɱ maññantī" ti?|| ||

"Sutam me taɱ bhante,||
Vajjī ye te Vajjīnaɱ Vajji-mahallakā,||
te sakkaronti garu-karonti mānenti pūjenti,||
tesañ ca sotabbaɱ maññantī" ti.|| ||

"Yāva kīvañ ca Ānanda Vajji ye te Vajjīnaɱ Vajji-mahallakā,||
te sakkarissanti garu-karissanti mānessanti pūjessanti,||
tesañ ca sotabbaɱ maññissanti,||
vuddhi yeva Ānanda Vajjīnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni."|| ||

"Kin ti te Ānanda sutaɱ?|| ||

Vajjī yā tā kulitthiyo kula-kumāriyo tā na okkassa pasayha vāsentī" ti?|| ||

"Sutam me taɱ bhante,||
Vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo,||
tā na okkassa pasayha vāsenti" ti.|| ||

"Yāva kīvañ ca Ānanda Vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo,||
tā na okkassa pasayha vāsessanti,||
vuddhi yeva Ānanda Vajjīnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni."|| ||

"Kin ti te Ānanda sutaɱ?|| ||

Vajjī yāni tāni Vajjīnaɱ Vajji-cetiyāni abbhantarāni c'eva bāhirāni ca,||
tāni sakkaronti garu-karonti mānenti pūjenti,||
tesañ ca dinna-pubbaɱ kata-pubbaɱ dhammikaɱ baliɱ no parihāpentī" ti?|| ||

[75] "Sutam me taɱ bhante,||
Vajjī yāni tāni Vajjīnaɱ Vajji-cetiyāni,||
abbhantarāni c'eva bāhirāni ca,||
tāni sakkaronti garu-karonti mānenti pūjenti,||
tesañ ca dinna-pubbaɱ kata-pubbaɱ dhammikaɱ baliɱ no parihāpenti" ti.|| ||

"Yāva kīvañ ca Ānanda Vajjī yāni tāni Vajjīnaɱ Vajji-cetiyāni abbhantarāni c'eva bāhirāni ca,||
tāni sakkarissanti garukarussanti mānessanti pūjessanti,||
tesañ ca dinna-pubbaɱ kata-pubbaɱ dhammikaɱ baliɱ no parihāpessanti,||
vuddhi yeva Ānanda Vajjīnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni."|| ||

"Kin ti te Ānanda sutaɱ?|| ||

Vajjīnaɱ arahantesu dhammikārakkhāvaraṇa-gutti susaɱvihitā:||
kin ti anāgatā ca arahanto vijitaɱ āgaccheyyuɱ,||
āgatā ca arahanto vijite phāsuɱ vihareyyun" ti?|| ||

"Sutam me taɱ bhante Vajjīnaɱ arahantesu dhammikārakkhāvaraṇa-gutti susaɱvihitā:||
kin ti anāgatā ca arahanto vijitaɱ āgaccheyyuɱ,||
āgatā ca arahanto vijite phāsuɱ vihareyyun" ti.|| ||

"Yāva kīvañ ca Ānanda Vajjīnaɱ arahantesu dhammikārakkhāvaraṇa-gutti susaɱvihitā bhavissanti:||
kin ti anāgatā ca arahanto vijitaɱ āgaccheyyuɱ,||
āgatā ca arahanto vijite phāsuɱ vihareyyun ti,||
vuddhi yeva Ānanda Vajjīnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihānī" ti.|| ||

5. Atha kho Bhagavā Vassakāraɱ brāhmaṇaɱ Magadha-mahā-mattaɱ āmantesi:|| ||

"Ekam idāhaɱ brāhmaṇa samayaɱ Vesāliyaɱ viharāmi Sārandade cetiye.|| ||

Tatrāhaɱ Vajjīnaɱ ime satta aparihāniye dhamme desesiɱ.|| ||

Yāva kīvañ ca brāhmaṇa ime satta aparihāniyā dhammā Vajjīsu ṭhassanti,||
imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu Vajjī sandississanti,||
vuddhi yeva brāhmaṇa Vajjīnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihānī" ti.|| ||

Evaɱ vutte Vassakāro brāhmaṇo Magadha-mahā-matto Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

"Ekam ekenā pi bho Gotama aparihāniyena dhammena samannāgatānaɱ Vajjīnaɱ vuddhi yeva pāṭikaŋkhā no [76] parihāni,||
ko pana vādo sattahi aparihāniyehi dhammehi?|| ||

Akaraṇīyā va bho Gotama Vajjī raññā Māgadhena Ajātasattunā Vedehi-puttena yad idaɱ yuddhassa,||
aññatra upalāpanāya aññatra mithu-bhedā.|| ||

"Handa ca dāni mayaɱ bho Gotama gacchāma,||
bahu-kiccā mayaɱ bahu-karaṇīyā" ti.|| ||

"Yassa dāni tvaɱ brāhmaṇa kālaɱ maññasī" ti.|| ||

Atha kho Vassakāro brāhmaṇo Magadha-mahā-matto Bhagavato bhāsitaɱ abhinan'ditvā anumo-ditvā uṭṭhāy'āsanā pakkāmi.|| ||

6. Atha kho Bhagavā acira-pakkante Vassakāre brāhmaṇe Magadha-mahāmatte āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Gaccha tvaɱ Ānanda,||
yāvatikā bhikkhū Rājagahaɱ upanissāya viharanti,||
te sabbe upaṭṭhāna-sālāyaɱ sannipātehī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū Rājagahaɱ upanissāya viharanti,||
te sabbe upaṭṭhāna-sālāyaɱ sannipātetvā yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ aṭṭhāsi.|| ||

Eka-m-antaɱ ṭhito kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

"Sannipātito bhante bhikkhu-saŋgho.|| ||

Yassa dāni bhante Bhagavā kālaɱ maññasī" ti.|| ||

Atha kho Bhagavā uṭṭhāy āsanā yena upaṭṭhāna-sālā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā paññatte āsane nisīdi.|| ||

Nisajja kho Bhagavā bhikkhū āmantesi:|| ||

"Satta vo bhikkhave aparihāniye dhamme desessāmi.|| ||

Taɱ suṇātha,||
sādhukaɱ manasi-karotha,||
bhāsissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho te bhikkhū Bhagavato paccassosuɱ.|| ||

Bhagavā etad avoca:|| ||

"Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhu abhiṇhaɱ sannipātā||
sannipāta-bahulā bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū samaggā sanni-patissanti samaggā vuṭṭhahissanti samaggā Sangha-karaṇīyāni [77] karissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni. || ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhu apaññattaɱ na paññapessanti,||
paññattaɱ na samucchindissanti,||
yathāpaññattesu sikkhā-padesu samādāya vattissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū ye te bhikkhū therā rattaññū cira-pabba-jitā Sangha-pitaro Sangha-parināyakā,||
te sakkarissanti garu-karissanti mānessanti pūjessanti,||
tesañ ca sotabbaɱ maññissanti,||
vuddhi yeva bhikkhu bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū uppannāya taṇhāya pono-bhavikāya na vasaɱ gacchanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū āraññakesu sen'āsanesu sāpekkhā bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū paccattaɱ yeva satiɱ upaṭṭhapessanti,||
kin ti anāgatā ca pesalā sabrahma-cārī āgaccheyyuɱ,||
āgatā ca pesalā sabrahma-cārī phāsuɱ vihareyyun ti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti,||
imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

7. "Apare pi kho bhikkhave satta aparihāniye dhamme desessāmi.|| ||

Taɱ suṇātha,||
sādhukaɱ manasi-karotha,||
bhāsissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho te bhikkhū Bhagavato paccassosuɱ.|| ||

Bhagavā etad avoca:|| ||

"Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū na kamm'ārāmā [78] bhavissanti na kamma-ratā na kamm'ārāmataɱ anuyuttā,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū na bhass'ārāmā bhavissanti na bhassa-ratā na bhass-ā-rāmataɱ anuyuttā,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū na nidd-ā-rāmā bhavissanti na niddrā-ratā na nidd-ā-rāmataɱ anuyuttā,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū na sangaṇ'ik-ā-rāmā bhavissanti na sangaṇ'ikā-ratā na sangaṇ'ik-ā-rāmataɱ anuyuttā,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū na pāpicchā bhavissanti na pāpikānaɱ icchānaɱ vasaɱ gatā,||
vuddhi yeva bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū na pāpa-mittā bhavissanti na pāpa-sahāyā na pāpa-sampavaŋkā,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū na oramatta-kena visesādhi-gamena antarā vosānaɱ āpajji-s-santi,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti,||
imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhu sandissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā no parihāni."|| ||

8. "Apare pi kho bhikkhave satta aparihāniye dhamme desessāmi.|| ||

Taɱ suṇātha,||
sādhukaɱ manasi karotha,||
bhāsissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho te bhikkhū Bhagavato paccassosuɱ.|| ||

Bhagavā etad avoca:|| ||

"Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū saddhā bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū hirimanā bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū ottāpī bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū bahu-s-sutā [79] bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū āraddha-viriyā bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū upaṭṭhita-satī bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū paññā'vanto bhavissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti,||
imesu sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni."|| ||

9. "Apare pi kho bhikkhave satta aparihāniye dhamme desessāmi.|| ||

Taɱ suṇātha,||
sādhukaɱ manasi-karotha,||
bhāsissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho te bhikkhū Bhagavato paccassosuɱ.|| ||

Bhagavā etad avoca:|| ||

"Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū sati-sambojjh'aŋgaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū dhamma-vicaya-sambojjh'aŋgaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū viriya-sambojjh'aŋgaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū pīti-sambojjh'aŋgaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū passaddhi-sambojjh'aŋgaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū samādhi-sambojjh'aŋgaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū upekkhā-sambojjh'aŋgaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti,||
imesu ca aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni."|| ||

10. "Apare pi vo bhikkhave satta aparihāniye dhamme desessāmi.|| ||

Taɱ suṇātha,||
sādhukaɱ manasi-karotha,||
bhāsissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho te bhikkhū Bhagavato paccassosuɱ.|| ||

Bhagavā etad avoca:|| ||

"Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū anicca-saññaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū anatta-saññaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū asubha-saññaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū ādīnava-saññaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū pahāna-saññaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū virāga-saññaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū nirodha-saññaɱ bhāvessanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

[80] Yāva kīvañ ca bhikkhave ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti,||
imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandissanti vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā||
no parihāni."|| ||

11. "Cha, bhikkhave aparihāniye dhamme desessāmi.|| ||

Taɱ suṇātha,||
sādhukaɱ manasi-karotha,||
bhāsissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho te bhikkhū Bhagavato paccassosuɱ.|| ||

Bhagavā etad avoca:|| ||

"Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū metataɱ kāya-kammaɱ pacc'upaṭṭhāpessanti sabrahma-cārīsu āvī c'eva raho ca,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū mettaɱ vacī-kammaɱ pacc'upaṭṭhāpessanti sabrahma-cārīsu āvī c'eva raho ca,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū mettaɱ mano-kammaɱ pacc'upaṭṭhāpessanti sabrahma-cārīsu āvī c'eva raho ca,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū ye te lābhā dhammikā dhamma-laddhā antamaso patta-pariyāpanna-mattam pi,||
tathā-rūpehi lābhehi appaṭivibhatta-bhogī bhavissanti sīlavantehi sabrahma-cārīhi sādhāraṇa-bhogī,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhū yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asa-balāni akammā-sāni bhujissāni viññūppaSatthāni aparām-aṭṭhāni samādhi-saŋvatta-nikāni,||
tathā-rūpesu sīlesu sīla-sāmañña-gatā vihari-s-santi sabrahma-cārīhi āvī c'eva raho ca,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni.|| ||

Yāva kīvañ ca bhikkhave bhikkhūnaɱ yā'yaɱ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā-dukkha-k-khayāya,||
tathā-rūpāya diṭṭhiyā diṭṭhi-sāmañña-gatā vihari-s-santi sabrahma-cārīhi āvī c'eva raho ca,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihāni. || ||

[81] Yāva kīvañ ca bhikkhave ime cha aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti,||
imesu ca chasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandissanti,||
vuddhi yeva bhikkhave bhikkhūnaɱ pāṭikaŋkhā,||
no parihānī" ti.|| ||

12. Tatra sudaɱ Bhagavā Rājagahe viharanto Gijjhakūṭe pabbate etad eva bahulaɱ bhikkhūnaɱ dhammiɱ kathaɱ karoti:|| ||

"Iti sīlaɱ,||
iti samādhi,||
iti paññā.|| ||

Sīla-paribhāvito samādhi maha-p-phalo hoti mahā-nisaɱso.|| ||

Samādhi-paribhāvitā paññā maha-p-phalā hoti mahā-nisaɱso.|| ||

Paññā-paribhāvitaɱ cittaɱ samma-d-eva āsavehi vimuccati,||
seyyath'īdaɱ:||
kāmāsavā||
bhavāsavā||
avijjāsavā" ti.|| ||

13. Atha kho Bhagavā Rājagahe yath-ā-bhirattaɱ viharitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Āyām Ānanda yena Ambalaṭṭhikā ten'upasankamissāmā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena Ambalaṭṭhikā tad avasari.|| ||

14. Tatra sudaɱ Bhagavā Ambalaṭṭhikāyaɱ viharati Rājāgārake.|| ||

Tatra pi sudaɱ Bhagavā Ambalaṭṭhikāyaɱ viharanto Rājāgārake etad eva bahulaɱ bhikkhūnaɱ dhammiɱ kathaɱ karoti:|| ||

"Iti sīlaɱ,||
iti samādhi,||
iti paññā.|| ||

Sīla-paribhāvito samādhi maha-p-phalo hoti mahā-nisaɱso.|| ||

Samādhi-paribhāvitā paññā maha-p-phalā hoti mahā-nisaɱsā.|| ||

Paññā-paribhāvitaɱ cittaɱ samma-d-eva āsavehi vimuccati,||
seyyath'īdaɱ: kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavā" ti.|| ||

15. Atha kho Bhagavā Ambalaṭṭhikāyaɱ yath-ā-bhirattaɱ viharitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Āyam Ānanda, yena Nālandā ten'upasankamissāmā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena Nālandā tad avasari.|| ||

Tatra sudaɱ Bhagavā Nālandāyaɱ viharati PāvārikAmbavane.|| ||

16. Atha kho āyasmā Sāriputto yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā [82] eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinno kho āyasmā Sāriputto Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

"Evaɱ pasanno ahaɱ bhante Bhagavatī:||
na cāhu||
na ca bhavissati||
na c'etarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo Bhagavatā bhiyyo'bhiññataro yad idaɱ sambodhiyan" ti.|| ||

"Uḷārā kho te ayaɱ Sāriputta āsabhī vācā bhāsitā,||
ekaɱso gahito,||
sīha-nādo nadito:|| ||

'Evaɱ pasanno aham bhante Bhagavati:||
na cāhu||
na ca bhavissati||
na c'etarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyo'bhiññataro yad idaɱ sambodhiyan' ti.|| ||

"Kin nu Sāriputta ye te ahesuɱ atītam addhānaɱ arahanto Sammā-Sambuddhā,||
sabbe te Bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:|| ||

'Evaɱ-sīlā te Bhagavanto ahesuɱ iti pi,||
evaɱ-dhammā,||
evaɱ-paññā,||
evaɱ-vihārī,||
evaɱ vimuttā te Bhagavanto ahesuɱ iti pī'" ti?|| ||

"No h'etaɱ bhante."|| ||

"Kim pana Sāriputta ye te bhavissanti anāgatam addhānaɱ arahanto Sammā-Sambuddhā,||
sabbe te Bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:||
evaɱ-sīlā te Bhagavanto bhavissanti iti pi,||
evaɱ-dhammā,||
evaɱ-paññā,||
evaɱ-vihārī,||
evaɱ-vimuttā te Bhagavanto bhavissanti iti pī" ti?|| ||

"No h'etaɱ bhante".|| ||

"Kim pana Sāriputta ahaɱ te etarahi arahaɱ Sammā-SamBuddho cetasā ceto paricca vidito:||
evaɱsīlo Bhagavā iti pi,||
evaɱ-dhammo,||
evaɱ-pañño,||
evaɱ-vihārī,||
evaɱ-vimutto Bhagavā iti pī" ti?|| ||

"No h'etaɱ bhante".|| ||

Etth'eva hi te Sāriputta atīt-ā-nāgata-pacc'uppannesu arahantesu Sammā-Sambuddhesu ceto-pariya-ñāṇaɱ n'atthi.|| ||

Atha kiñ carahi te ayaɱ Sāriputta uḷārā [83] āsabhī vācā bhāsitā,||
ekaɱso gahito,||
sīha-nādo nadito:|| ||

"Evaɱ pasanno ahaɱ bhante Bhagavati||
na cāhu||
na ca bhavissati||
na c'etarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā Bhagavatā bhiyyo'bhiññataro yad idaɱ sambodhiyan" ti?|| ||

17. Na kho me bhante atīt-ā-nāgata-pacc'uppannesu arahantesu Sammā-Sambuddhesu ceto-pariya-ñāṇaɱ atthi.|| ||

Api ca dhammanvayo vidito.|| ||

Seyyathā pi bhante rañño paccantimaɱ nagaraɱ daḷhuddāpaɱ daḷha-pākāratoraṇaɱ eka-dvāraɱ,||
tatr'assa dovāriko paṇḍito vyatto medhāvī aññātānaɱ nivāretā ñātānaɱ pavesetā.|| ||

So tassa nagarassa sāmantā anupariyāya pathaɱ anukkama māno na passeyya pākāra-sandhiɱ vā pākāra-vivaraɱ vā antamaso biḷāra-nissakkana-mattam pi.|| ||

Tassa evam assa:||
ye kho keci oḷārikā pāṇā imaɱ nagaraɱ pavisanti vā||
ni-k-khamanti vā||
sabbe te iminā va||
dvārena pavisanti vā||
ni-k-khamanti vā ti.|| ||

Evam eva kho me bhante dhammanvayo vidito.|| ||

Ye te bhante ahesuɱ atītam addhānaɱ arahanto Sammā-Sambuddhā,||
sabbe te Bhagavanto pañca-nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalī-karaṇe,||
catusu sati-paṭṭhānesu suppati-ṭ-ṭhita-cittā,||
satta-bojjh'aŋge yathā-bhūtaɱ bhāvetvā anuttaraɱ sammā-sambodhiɱ abhisambujjhiɱsu.|| ||

Ye pi te bhante bhavissanti anāgatam addhānaɱ arahanto Sammā-Sambuddhā,||
sabbe te Bhagavanto pañca-nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalī-karaṇe,||
catūsu sati-paṭṭhānesu suppati-ṭ-ṭhita-cittā,||
satta-bojjh'aŋge yathā-bhūtaɱ bhāvetvā anuttaraɱ sammā-sambodhiɱ abhisambujjhissanti.|| ||

Bhagavā pi bhante etarahi arahaɱ Sammā-SamBuddho pañca-nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalī-karaṇe,||
catusu sati-paṭṭhānesu suppati-ṭ-ṭhita-citto,||
satta-bojjh'aŋge yathā-bhūtaɱ bhāvetvā anuttaraɱ sammā-sambodhiɱ abhisambuddho' ti.|| ||

18. Tatra pi sudaɱ Bhagavā Nālandāyaɱ viharanto [84] Pāvārikambavane etad eva bahulaɱ bhikkhunaɱ dhammiɱ kathaɱ karoti:|| ||

"Iti sīlaɱ,||
iti samādhi,||
iti paññā,||
sīla-paribhāvito samādhi maha-p-phalo hoti mahā-nisaɱso,||
samādhi-paribhāvitā paññā maha-p-phalā hoti mahā-nisaɱsā.|| ||

Paññā-paribhāvitaɱ cittaɱ samma-d-eva āsavehi vimuccati seyyath'īdaɱ:||
kāmāsavā||
bhavāsavā||
avijjāsavā" ti.|| ||

19. Atha kho Bhagavā Nālandāyaɱ yath-ā-bhirattaɱ viharitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Āyām Ānanda yena Pāṭaligāmo ten'upasankamissāmā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena Pāṭaligāmo tad avasari.|| ||

20. Assosuɱ kho Pāṭaligāmiyā upāsakā "Bhagavā kira Pāṭaligāmaɱ anuppatto" ti.|| ||

Atha kho Pāṭaligāmiyā upāsakā yena Bhagavā ten'upasankamiɱsu,||
upasankamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdiɱsu.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinnā kho Pāṭaligāmiyā upāsakā Bhagavantaɱ etad avocuɱ:|| ||

"Adhivāsetu no bhante Bhagavā āvasathāgāran" ti.|| ||

Adhivāsesi Bhagavā tuṇhī-bhāvena,|| ||

21. Atha kho Pāṭaligāmiyā upāsakā Bhagavato adhivāsanaɱ viditvā,||
uṭṭhāy'āsanā,||
Bhagavantaɱ abhivādetvā padakkhīṇaɱ katvā,||
yena āvasathāgāraɱ ten'upasankamiɱsu.|| ||

Upasaɱkamitvā sabba-santhariɱ āvasathāgāraɱ santharitvā āsanāni paññā-petvā udaka-maṇiɱ patiṭṭhāpetvā tela-p-padīpaɱ āropetvā yena Bhagavā ten'upasankamiɱsu.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ aṭṭhaɱsu.|| ||

Eka-m-antaɱ ṭhitā kho Pāṭaligāmiyā upāsakā Bhagavantaɱ etad avocuɱ:|| ||

"Sabba-satthariɱ santhataɱ bhante āvasathāgāraɱ,||
āsanāni paññattāni,||
udaka-maṇiko patiṭṭhāpito,||
tela-p-padīpo āropito,||
yassa dāni bhante Bhagavā kālaɱ maññatī" ti.|| ||

[85] 22. Atha kho Bhagavā sāyaṇha-samayaɱ nivāsetvā patta-cīvaraɱ ādāya saddhiɱ bhikkhu-saŋghena yena āvasathāgāraɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraɱ pavisitvā majjhimaɱ thambhaɱ nissāya puratthābhimukho nisīdi.|| ||

Bhikkhu-saŋgho pi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraɱ pavisitvā pacchimaɱ bhittiɱ nissāya puratthābhimukho nisīdi Bhagavantaɱ yeva purakkhatvā.|| ||

Pāṭaligāmiyā pi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraɱ pivisitvā puratthimaɱ bhittiɱ nissāya pacchābhimukhā nisīdiɱsu Bhagavantaɱ yeva purakkhatvā.|| ||

23. Atha kho Bhagavā Pāṭaligāmiye upāsake āmantesi:|| ||

"Pañc'ime gahapatayo ādīnavā du-s-sīlassa sīla-vipattiyā.|| ||

Katame pañca?|| ||

"Idha gahapatayo du-s-sīlo sīla-vipanno pamādādhikaraṇaɱ mahatiɱ bhoga-jāniɱ nigacchati.|| ||

Ayaɱ paṭhamo ādīnavo du-s-sīlassa sīla-vipattiyā.|| ||

Puna ca paraɱ gahapatayo du-s-sīlassa sīla-vipannassa pāpako kitti-saddo abbhu-g-gacchati.|| ||

Ayaɱ dutiyo ādīnavo du-s-sīlassa sīla-vipattiyā.|| ||

Puna ca paraɱ gahapatayo du-s-sīlo sīla-vipanno yaɱ yad eva parisaɱ upasankamati,||
yadi khattiya-parisaɱ||
yadi brāhmaṇa-parisaɱ||
yadi gahapati-parisaɱ||
yadi samaṇa-parisaɱ,||
avisārado upasankamati maŋku-bhūto.|| ||

Ayaɱ tatiyo ādīnavo du-s-sīlassa sīla-vipattiyā.|| ||

Puna ca paraɱ gahapatayo du-s-sīlo sīla-vipanno sammūḷho kālaɱ karoti.|| ||

Ayaɱ catuttho ādīnavo du-s-sīlassa sīla-vipattiyā.|| ||

Puna ca paraɱ gahapatayo du-s-sīlo sīla-vipanno kāyassa bhedā param maraṇā apāyaɱ duggatiɱ vinipātaɱ Nirayaɱ uppajjati.|| ||

Ayaɱ pañcamo ādīnavo du-s-sīlassa sīla-vipattiyā.|| ||

Ime kho gahapatayo pañca ādīnavā du-s-sīlassa sīla-vipattiyā.|| ||

[86] 24. Pañc'ime gahapatayo ānisaɱsā sīla-vato sīla-sampadāya.|| ||

Katame pañca?|| ||

Idha gahapatayo sīlavā sīla-sampanno appamādādhikaraṇaɱ mahantaɱ bhoga-k-khandhaɱ adhigacchati.|| ||

Ayaɱ paṭhamo ānisaɱso sīla-vato sīla-sampadāya.|| ||

Puna ca paraɱ gahapatayo sīla-vato sīla-sampannassa kalyāṇo kitti-saddo abbhu-g-gacchati.|| ||

Ayaɱ dutiyo ānisaɱso sīla-vato sīla-sampadāya.|| ||

Puna ca paraɱ gahapatayo sīlavā sīla-sampannā yaɱ yad eva parisaɱ upasankamati yadi khattiya-parisaɱ yadi brāhmaṇa-parisaɱ yadi gahapati-parisaɱ yadi samaṇa-parisaɱ,||
visārado upasankamati amaŋku-bhūto.|| ||

Ayaɱ tatiyo ānisaɱso sīla-vato sīla-sampadāya.|| ||

Puna ca paraɱ gahapatayo sīla-sampanno asammu'ho kālaɱ karoti.|| ||

Ayaɱ catuttho ānisaɱso sīla-vato sīla-sampadāya.|| ||

Puna ca paraɱ gahapatayo sīlavā sīla-sampanno kāyassa bhedā param maraṇā sugatiɱ saggaɱ lokaɱ uppajjati.|| ||

Ayaɱ pañcamo ānisaɱso sīla-vato sīla-sampadāya.|| ||

"Ime kho gahapatayo pañca ānisaɱso sīla-vato sīla-sampadāyā" ti.|| ||

25. Atha kho Bhagavā Pāṭaligāmiye upāsake bahu-d-eva rattiɱ dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā uyyojesi "abhikkantā kho gahapatayo ratti yassa dāni tumhe kālaɱ maññathā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho Pāṭaligāmiyā upāsakā Bhagavato paṭissutvā uṭṭhāy āsanā Bhagavantaɱ abhivādetvā padakkhiṇaɱ katvā pakkamiɱsu.|| ||

Atha kho Bhagavā acira-pakkantesu Pāṭaligāmiyesu upāsakesu suññāgāraɱ pāvisi.|| ||

(Pāṭalīnagaramāpanaɱ)|| ||

26. Tena kho pana samayena sunīdha-vassakārā Magadha-mahā-mattā Pāṭaligāme nagaraɱ māpenti Vajjīnaɱ paṭibāhāya.|| ||

Tena kho pana samayena sambahulā [87] devatāyo sahassa-sahasseva Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhanti.|| ||

Yasmiɱ padese mahesakkhā devatā vatthūni parigaṇhanti,||
mahesakkhānaɱ tattha raññaɱ rāja-mahāmattānaɱ cittāni namanti nivesanāni māpetuɱ.|| ||

Yasmiɱ padese majjhimā devatā vatthūni parigaṇhanti,||
majjhimānaɱ tattha raññaɱ rāja-mahāmattānaɱ cittāni namanti nivesanāni māpetuɱ.|| ||

Yasmiɱ padese nīcā devatā vatthūni parigaṇhanti,||
nīcānaɱ tattha raññaɱ rāja-mahāmattānaɱ cittāni namanti nivesanāni māpetuɱ.|| ||

27. Addasā kho Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkanta-mānusakena tā devatāye sahassa-sahasseva Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhantiyo.|| ||

Atha kho Bhagavā rattiyā paccūsa-samayaɱ paccu-ṭṭhāya āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: konu kho3 Ānanda Pāṭaligāme nagaraɱ māpentī" ti?|| ||

"Sunīdhavassakārā bhante Magadha-mahā-mattā Pāṭaligāme nagaraɱ māpenti Vajjīnaɱ paṭibāhāyā" ti.|| ||

28. Seyyathā pi Ānanda devehi Tāvatiɱsehi saddhiɱ mantetvā evam eva kho Ānanda sunīdha-vassakārā Magadha-mahā-mattā Pāṭaligāme nagaraɱ māpenti Vajjīnaɱ paṭibāhāya.|| ||

Idh'āhaɱ Ānanda addasaɱ dibbena cakkhunā visuddhena atikkanta-mānusakena sambahulā devatāyo sahassa-sahasseva Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhantiyo.|| ||

Yasmiɱ Ānanda padese mahesakkhā devatā vatthūni parigaṇhanti,||
mahesakkhānaɱ tattha raññaɱ rāja-mahāmattānaɱ cittāni namanti nivesanāni māpetuɱ.|| ||

Yasmiɱ padese majjhimā devatā vatthūni parigaṇhanti,||
majjhimānaɱ tattha raññaɱ rāja-mahāmattānaɱ cittāni namanti nivesanāni māpetuɱ.|| ||

Yasmiɱ padesā nīcā devatā vatthūni parigaṇhanti,||
nīcānaɱ tattha raññaɱ rāja-mahāmattānaɱ cittāni namanti nivesanāni māpetuɱ.|| ||

Yāvatā Ānanda ariyaɱ āyatanaɱ yāvatā vaṇippatho1 idaɱ agganagaraɱ bhavissati pāṭaliputtaɱ puṭabhedanaɱ.|| ||

[88] Pāṭali-puttassa kho Ānanda tayo antarāyā bhavissanti: aggito vā udakato vā mithu-bhedā vāti.|| ||

29. Atha kho sunīdha-vassakārā Magadha-mahā-mattā yena Bhagavā ten'upasankamiɱsu.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavatā saddhiɱ sammodiɱsu.|| ||

Sammodanīyaɱ kathaɱ sārānīyaɱ vīti-sāretvā eka-m-antaɱ aṭṭhaɱsu.|| ||

Eka-m-antaɱ ṭhitā kho sunīdha-vassakārā Magadha-mahā-mattā Bhagavantaɱ etad avocuɱ: "adhivāsetu no bhavaɱ Gotamo ajjatanāya bhattaɱ saddhiɱ bhikkhu-saŋghenā" ti.|| ||

Adhivāsesi Bhagavā tuṇhī-bhāvena.|| ||

30. Atha kho sunīdha-vassakārā Magadha-mahā-mattā Bhagavato adhivāsanaɱ viditvā yena sako āvasatho ten'upasankamiɱsu.|| ||

Upasaɱkamitvā sake āvasathe paṇītaɱ khādanīyaɱ bhojanīyaɱ paṭiyādāpetvā Bhagavato kālaɱ ārocāpesuɱ.|| ||

'Kālo bho Gotama niṭṭhitaɱ bhattan' ti.|| ||

31. Atha kho Bhagavā pubbaṇha-samayaɱ nivāsetvā patta-cīvaraɱ ādāya saddhiɱ bhikkhu-saŋghena yena sunīdha-vassakārānaɱ Magadha-mahā-mattānaɱ āvasatho ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā paññatte āsane nisīdi.|| ||

Atha kho sunīdha-vassakārā Magadha-mahā-mattā Buddhapamukhaɱ bhikkhu-sanghaɱ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuɱ sampavāresuɱ.|| ||

32. Atha kho sunīdha-vassakārā Magadha-mahā-mattā Bhagavantaɱ bhuttāviɱ onīta-patta-pāṇiɱ aññataraɱ nīcaɱ āsanaɱ gahetvā eka-m-antaɱ nisidiɱsu.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinne kho sunīdhavassakāre Magadhamahāmatte Bhagavā imāhi gāthāhi anumodi:|| ||

Yasmiɱ padese kappeti vāsaɱ paṇḍitajātiyo,||
sīlavantettha bhochetvā saññate brahma-cārayo|| ||

Yā tattha devatā āsuɱ tāsaɱ dakkhiṇamādise.|| ||

Tā pūjitā pūjayanti mānitā mānayanti naɱ,|| ||

[89] tato naɱ anukampanti mātā puttaɱ'ca orasaɱ|| ||

Devatānukampito poso sadā bhadrāni passatī' ti.|| ||

Atha kho Bhagavā sunīdhavassakāre Magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumo-ditvā uṭṭhāy āsanā pakkāmi.|| ||

33. Tena kho pana samayena sunīdha-vassakārā Magadha-mahā-mattā Bhagavantaɱ piṭṭhīto piṭṭhito anubandhā honti.|| ||

'Yenajja Samaṇo Gotamo dvārena ni-k-khamissati,||
taɱ Gotamadvāraɱ nāma bhavissati.|| ||

Yena titthena gaŋgaɱ nadiɱ tarissati,||
taɱ Gotamatitthaɱ nāma bhavissatī' ti.|| ||

Atha kho Bhagavā yena dvārena nikkhakami,||
taɱ Gotamadvāraɱ nāma ahosi.|| ||

Atha kho Bhagavā yena Gaŋgā nadī ten'upasankami.|| ||

Tena kho pana samayena Gaŋgā nadī pūrā hoti samātittikā kākapeyyā.|| ||

Appekacce manussā nāvaɱ pariyesanti,||
appekacce uempaɱ pariyesanti,||
appekacce kullaɱ bandhanti orā pāraɱ gantukāmā atha kho Bhagavā seyyathā pi nāma balavā puriso sammiñjitaɱ vā bāhaɱ pasāreyya,||
pasāritaɱ vā bāhaɱ sammiñjeyya,||
evam eva Gaŋgāya nadiyā orimatīre antara-hito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiɱ bhikkhu-saŋghena.|| ||

Addasā kho Bhagavā te manusse appekacce nāvaɱ pariyesante appekacce uempaɱ pariyesante,||
appekacce kullaɱ bandhante orā pāraɱ gantukāme.|| ||

Atha kho Bhagavā etam atthaɱ viditvā tāyaɱ velāyaɱ imaɱ udānāɱ udānesi:|| ||

"Ye taranti aṇṇavaɱ saraɱ|| ||

Setuɱ katvāna visajja pallalāni,|| ||

Kullaɱ hi jano pabandhati|| ||

Tiṇṇā medhāvino janā'ti."|| ||

Paṭhamabhāṇavāraɱ|| ||

(Ariyasacca paṭivedhakathā)|| ||

34. [90] atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: 'āyamĀnanda yena koṭigāmo ten'upasankamissāmā' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti.|| ||

Kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena koṭigāmo tad avasari.|| ||

Tatrasudaɱ Bhagavā koṭigāme viharati.|| ||

Tatra kho Bhagavā bhikkhū āmantesi:|| ||

Catunnaɱ bhikkhave ariya-saccānaɱ ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca.|| ||

Katamesaɱ catunnaɱ?|| ||

Dukkhassa bhikkhave ariya-saccassa ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca.|| ||

Dukkha-samudayassa bhikkhave ariya-saccassa ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca.|| ||

Dukkha-nirodhassa bhikkhave ariya-saccassa ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca.|| ||

Dukkha-nirodha-gāminiyā paṭipadāya bhikkhave ariya-saccassa ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca.|| ||

Ta-y-idaɱ,||
bhikkhave,||
dukkhaɱ ariya-saccaɱ anu-Buddhaɱ paṭividdhaɱ dukkha-samudayo ariya-saccaɱ anu-Buddhaɱ paṭividdhaɱ.|| ||

Dukkha-nirodho ariya-saccaɱ anu-Buddhaɱ paṭividdhaɱ.|| ||

Dukkha-nirodha-gāminī paṭipadā ariya-saccaɱ anu-Buddhaɱ paṭividdhaɱ.|| ||

Ucchinnā bhava-taṇhā,||
khīṇā bhavanetti.|| ||

N'atthi-dāni puna-b-bhavo' ti.|| ||

Idam avoca Bhagavā.|| ||

Idaɱ vatthā Sugato athāparaɱ etad avoca Satthā:|| ||

[91] catunnaɱ ariya-saccānaɱ yathā-bhūtaɱ adassanā|| ||

Saɱsitaɱ3 dīgham addhānaɱ tāsu tāsveva jātisu|| ||

Tāni etāni diṭṭhāni bhavanetti samūhatā,|| ||

Ucchinnaɱ mūlaɱ dukkhassa n'atthi-dāni puna-b-bhavo' ti.|| ||

35. Tatra pi sudaɱ Bhagavā koṭigāme viharanto etad eva bahulaɱ bhikkhūnaɱ dhammiɱ kathaɱ karoti:|| ||

"Iti sīlaɱ,||
iti samādhi,||
iti paññā sīla-paribhāvito samādhi maha-p-phalo hoti mahā-nisaɱso.|| ||

Samādhi-paribhāvitā paññā maha-p-phalāhoti mahā-nisaɱsā.|| ||

Paññā-paribhāvitaɱ cittaɱ samma-d-eva āsavehi vimuccati,||
seyyath'īdaɱ: kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavā" ti.|| ||

Dhammādāsa dhamma-pariyāyo|| ||

36. Atha kho Bhagavā koṭigāme yath-ā-bhirattaɱ viharitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Āyām Ānanda yena nādikā ten'upasankamissāmā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena nādikā tad avasari.|| ||

Tatra pi sudaɱ Bhagavā nādike viharati giñjakāvasathe.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinno kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

Sāḷho nāma bhante bhikkhu nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

Nandā nāma bhante bhikkhunī nādike kāla-katā.|| ||

Tassā kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

[92] Sudatto nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

Sujātā nāma bhante upāsikā nādike kāla-katā.|| ||

Tassā kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

Kakudho nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

Kāliŋgo nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo.|| ||

Nikaṭo nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo? Kaṭissabho nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

Tuṭṭho nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

Santuṭṭho nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

Bhaddo nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo?|| ||

Subhaddo nāma bhante upāsako nādike kāla-kato.|| ||

Tassa kā gati,||
ko abhisamparāyo" ti?|| ||

37. Sāḷho Ānanda bhikkhu āsavānaɱ khayā anāsavaɱ cotovimuttiɱ paññā-vimuttiɱ diṭṭhe'va dhammesayaɱabhiññā sacchi-katvā upasampajja vihāsi.|| ||

Nandā Ānanda bhikkhunī pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyinī anāvatti-dhammā tasmā lokā.|| ||

Sudatto Ānanda upāsako tiṇṇaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā rāga-dosa-mohānaɱ tanuttā Sakad-āgāmi sakideva imaɱ lokaɱ āganatvā dukkhassantaɱ karissati.|| ||

Sujātā Ānanda upāsikā tiṇṇaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā Sot'āpannā avinipāta-dhammā niyatā sambodhi-parāyaṇā.|| ||

Kakudho nāma Ānanda upāsako pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.|| ||

Kāliŋgo Ānanda upāsako pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.|| ||

Nikaṭo Ānanda upāsako pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.|| ||

Kaṭissabho Ānanda upāsako pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.|| ||

Tuṭṭho Ānanda upāsako pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.|| ||

Santuṭṭho Ānanda upāsako pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.|| ||

Bhaddo Ānanda upāsako pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.|| ||

Subhaddo Ānanda upāsako pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā [93] lokā.|| ||

Paropaññāsaɱ Ānanda nādike upāsakā kāla-katā pañcannaɱ ora-m-bhāgiyānaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvatti-dhammā tasmā lokā.|| ||

Sādhikā navuti Ānanda nādike upāsakā kāla-katā tiṇṇaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā rāga-dosa-mohānaɱ tanuttā Sakad-āgāmino sakideva imaɱ lokaɱ āgantvā dukkhassantaɱ karissanti.|| ||

Sātirekāni Ānanda pañca satāni nādike upāsakā kāla-katā tiṇṇaɱ saŋyojanānaɱ parikkhayā Sot'āpannā avinipāta-dhammā niyatā sambodhi-parāyaṇā.|| ||

38. Anacchariyaɱ kho pan'etaɱ Ānanda yaɱ manussabhūto kālaɱ kareyya,||
tasmiñce kāla-kate Tathāgataɱ upasankamitvā etam atthaɱ pucchi'ssatha,||
vihesā cesā Ānanda Tathāgatassa.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda dhammādāsaɱ nāma dhamma-pariyāyaɱ desessāmi yena samannāgato ariya-sāvako ākaŋkha-māno attanā'va attānaɱ vyākareyya: 'khīṇa-Nirayomhi khīṇa-tiracchāna-yoni khīṇa-petti-visayo khīṇ-ā-pāya-duggati-vinipāto,||
Sot'āpanno ham asmi avinipāta-dhammo niyato sambodhi-parāyaṇo' ti.|| ||

Katamo ca so Ānanda dhammādāso dhamma-pariyāyo yena samannāgato ariya-sāvako ākaŋkha-māno attanā va attānaɱ vyākareyya: khīṇa-Nireyomhi khīṇa-tiracchāna-yoni khīṇa-petti-visayo khīṇ-ā-pāya-duggati-vinipāto,||
Sot'āpanno'hamasmi avinipāta-dhammo niyato sambodhi-parāyaṇo'ti:|| ||

Idh'Ānanda ariya-sāvako Buddhe avecca-p-pasādena samannāgato hoti:|| ||

"Iti pi so Bhagavā arahaɱ Sammā-SamBuddho vijjā-caraṇa-sampanno Sugato loka-vidū anuttaro purisa-damma-sārathī Satthā deva-manussānaɱ Buddho Bhagavā" ti.|| ||

Dhamme avecca-p-pasādena samannāgato hoti: "svākkhāto Bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehi passiko opanayiko1 paccattaɱ veditabbo viññūhī" ti.|| ||

Saŋghe avecca-p-pasādena samannāgato hoti: "su-paṭipanno Bhagavato sāvaka-saŋgho,||
uju-paṭipanno Bhagavato sāvaka-saŋgho,||
ñāya-paṭipanno [94] Bhagavato sāvaka-saŋgho,||
sāmīci-paṭipanno Bhagavato sāvaka-saŋgho.|| ||

Yad idaɱ cattāri purisa-yugāni,||
aṭṭha purisa-puggalā.|| ||

Esa Bhagavato sāvaka-saŋgho āhuneyyo,||
pāhuneyyo,||
dakkhiṇeyyo,||
añjalikaranīyo,||
anuttaraɱ puñña-k-khettaɱ lokassā" ti.|| ||

Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññūppasatthehi aparām-aṭṭhehi samādhi-saŋvatta-nikehi.|| ||

Ayaɱ kho so Ānanda dhammādāso dhamma-pariyāyo yena samannāgato ariya-sāvako ākaŋkha-māno attanā'va attānaɱ vyākareyya 'khīṇa-Nirayo'mbhi khīṇa-tiracchāna-yoni khīṇa-petti-visayo khīṇ-ā-pāya-duggati-vinipāto.|| ||

Sot'āpannohamasmi avinipāta-dhammo niyato sambodhi-parāyaṇo' ti.|| ||

39. Tatra pi sudaɱ Bhagavā nādike viharanto giñjakāvasathe etad eva bahulaɱ bhikkhūnaɱ dhammiɱ kathaɱ karoti:|| ||

"Iti sīlaɱ,||
iti samādhi,||
iti paññā sīla-paribhāvito samādhi maha-p-phalo hoti mahā-nisaɱso.|| ||

Samādhi-paribhāvitā paññā maha-p-phalā hoti mahā-nisaɱsā.|| ||

Paññā-paribhāvitaɱ cittaɱ samma-d-eva āsavehi vimuccati - seyyath'īdaɱ: kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavā" ti.|| ||

(Ambapālivane sati-paṭṭhāna desanā)|| ||

40. Atha kho Bhagavā nādike yath-ā-bhirattaɱ viharitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: 'āyām Ānanda,||
yena Vesāli ten'upasankamissāmā' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena Vesālī tad avasari.|| ||

Tatra sudaɱ Bhagavā Vesāliyaɱ viharati ambapālivane.|| ||

Tatra kho Bhagavā bhikkhū āmantesi:|| ||

"Sato bhikkhave bhikkhū vihareyya sampajāno.|| ||

Ayaɱ vo amhākaɱ anusāsanī.|| ||

Kathañ ca bhikkhave,||
bhikkhu sato hoti: idha bhikkhave,||
bhikkhu kāye kāy'ānupassī viharati ātāpīsampajāno [95] satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaɱ,||
vedanāsu vedan'ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaɱ,||
citte citt'ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaɱ dhammesu Dhamm'ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaɱ.|| ||

Evaɱ kho bhikkhave,||
bhikkhu sato hoti.|| ||

Kathañ ca bhikkhave,||
bhikkhu sampajāno hoti: idha bhikkhave,||
bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajāna-kārī hoti.|| ||

Ālokite vilokite sampajāna-kārī hoti.|| ||

Sammiñjite pasārite sampajāna-kārī hoti.|| ||

Saŋghāṭipatta-cīvaradhāraṇe sampajāna-kārī hoti.|| ||

Asite pīte khāyite sāyite sampajāna-kārī hoti.|| ||

Uccāra-passā-vakamme sampajāna-kārī hoti.|| ||

Gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhī-bhāve sampajāna-kārī hoti.|| ||

Evaɱ kho bhikkhave,||
bhikkhu sampajāno hoti.|| ||

Sato bhikkhave,||
bhikkhu vihareyya sampajāno.|| ||

Ayaɱ vo amhākaɱ anusāsanī" ti.|| ||

(Ambapālī ārāmapaṭiggahanaɱ)|| ||

41. Assosi kho ambapālī gaṇikā 'Bhagavā kira Vesāliɱ anuppatto Vesāliyaɱ viharati mayhaɱ Ambavane' ti.|| ||

Atha kho ambapālī gaṇikā bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā,||
bhaddaɱ yānaɱ abhirūhitvā,||
bhaddehi bhaddehi yānehi Vesāliyā niyyāsi.|| ||

Yena sako ārāmo tena pāyāsi.|| ||

Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikā'va yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinnaɱ kho ambapāliɱ gaṇikaɱ Bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaɱsesi.|| ||

Atha kho ambapālī gaṇikā Bhagavatā dhammiyā kathāya sanda-s-sitā samāda-pitā samutte-jitā sampahaɱ-sitā Bhagavantaɱ etad avoca: 'adhivāsetu me bhante Bhagavā svātanāya bhattaɱ saddhiɱ bhikkhu-saŋghenā' ti.|| ||

Adhivāsesi Bhagavā tuṇhī-bhāvena.|| ||

Atha kho ambapālī gaṇikā Bhagavato adhivāsanaɱ viditvā uṭṭhāy āsanā Bhagavantaɱ abhivādetvā padakkhiṇaɱ katvā pakkāmi.|| ||

42. Assosuɱ kho Vesālikā licchavī 'Bhagavā kira [96] Vesāliɱ anuppatto Vesāliyaɱ viharati ambapālivane' ti.|| ||

Atha kho te licchavī bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā,||
bhaddaɱ bhaddaɱ yānaɱ abhirūhitvā,||
bhaddehi bhaddehi yānehi Vesāliyā nīyaɱsu.|| ||

Tatra ekacce licchavī nīlā honti nīla-vaṇṇā nīla-vatthā nīlālaŋkārā,||
ekacce licchavī pītā honti pīta-vaṇṇā pītavatthā pītālaŋkārā,||
ekacce licchavī lohitā honti lohitavaṇṇā lohitavatthā lohitālaŋkārā,||
ekacce licchavī odātā honti odāta-vaṇṇā odāta-vatthā odātālaŋkārā.|| ||

43. Atha kho ambapālī gaṇikā daharānaɱ daharānaɱ licchavīnaɱ akkhena akkhaɱ cakkena cakkaɱ yugena yugaɱ pativaṭṭesi.|| ||

Atha kho te licchavī ambapāliɱ gaṇikaɱ etad avocuɱ: 'kiñje,||
ambapāli,||
daharānaɱ daharānaɱ licchavīnaɱ akkhena akkhaɱ cakkena cakkaɱ yugena yugaɱ pativaṭṭesī" ti?|| ||

'Tathā hi pana me ayyaputtā,||
Bhagavā nimantino svātanāya bhattaɱ saddhiɱ bhikkhu-saŋghenā' ti.|| ||

'Dehi je,||
ambapāli,||
etaɱ bhattaɱ sata-sahassenā' ti.|| ||

'Sace'pi me ayyaputtā Vesāliɱ s-ā-hāraɱ dassatha,||
evamahaɱ taɱ bhattaɱ na dassāmī' ti.|| ||

Atha kho te licchavī aŋguliɱ poṭhesuɱ.|| ||

'Jitamhā vata bho ambakāya,||
jitamhā vata bho ambakāyā' ti.|| ||

44. Atha kho te licchavī yena ambapālivanaɱ tena pāyiɱsu.|| ||

Addasā kho Bhagavā te licchavī dūrato'va āga-c-chante.|| ||

Disvā bhikkhū āmantesi: 'yesaɱ bhikkhave bhikkhūnaɱ devā Tāvatiɱsā adiṭṭhā,||
oloketha bhikkhave,||
licchavīparisaɱ,||
avaloketha [97] bhikkhave,||
licchavīparisaɱ,||
upasaŋharatha bhikkhave licchavīparisaɱ Tāvatiɱsasadisanti.|| ||

45. Atha kho te licchavī yāvatikā yānassa bhūmi yānena ganatvā yānā paccorohitvā,||
pattikā'va yena Bhagavā ten'upasankamiɱsu.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdiɱsu.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinne kho te licchavī Bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaɱsesi.|| ||

Atha kho te licchavī Bhagavatā dhammiyā kathāya sanda-s-sitā samāda-pitā samutte-jitā sampahaɱ-sitā Bhagavantaɱ etad avocuɱ: 'adhivāsetu no Bhagavā svātanāya bhattaɱ saddhiɱ bhikkhu-saŋghenā' ti.|| ||

Atha kho Bhagavā te licchavī etad avoca.|| ||

'Adhivutthaɱ kho me licchavī svātanāya ambapāliyā gaṇikāya bhattanti.|| ||

' Atha kho te licchavī aŋguliɱ poṭhesuɱ: 'jitambhā vata bho ambakāya.|| ||

Jitambhā vata bho ambakāyā' ti.|| ||

Atha kho te licchavī Bhagavato bhāsitaɱ abhinan'ditvā anumo-ditvā uṭṭhāy āsanā Bhagavantaɱ abhivādetvā padakkhiṇaɱ katvā pakkamiɱsu.|| ||

46. Atha kho ambapālī gaṇikā tassā ettiyā accayena sake ārāme paṇītaɱ khādanīyaɱ bhojanīyaɱ paṭiyādāpetvā Bhagavato kālaɱ ārocāpesi: 'kālo bhante,||
niṭṭhitaɱ bhattan' ti.|| ||

Atha kho Bhagavā pubbaṇha-samayaɱ nivāsetvā patta-cīvaraɱ ādāya saddhiɱ bhikkhu-saŋghena yena ambapāliyā gaṇikāya nivesanaɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā paññatte āsane nisīdi.|| ||

Atha kho ambapālī gaṇikā Buddhapamukhaɱ bhikkhu-sanghaɱ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.|| ||

Atha kho ambapālī gaṇikā Bhagavantaɱ bhuttāviɱ onīta-patta-pāṇiɱ aññataraɱ nīcaɱ āsanaɱ gahetvā [98] eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinnā kho ambapālī gaṇikā Bhagavantaɱ etad avoca: "imāhaɱ bhante,||
ārāmaɱ Buddhapamukhassa bhikkhuSanghassa dammī" ti.|| ||

Paṭiggahesi Bhagavā ārāmaɱ.|| ||

Atha kho Bhagavā ambapāliɱ gaṇikaɱ dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā uṭṭhāy āsanā pakkāmi.|| ||

47. Tatra pi sudaɱ Bhagavā Vesāliyaɱ viharanto ambapālivane etad eva bahulaɱ bhikkhūnaɱ dhammiɱ kathaɱ karoti: 'Iti sīlaɱ,||
iti samādhi,||
iti paññā.|| ||

Sīla-paribhāvito samādhi maha-p-phalo hoti mahā-nisaɱso.|| ||

Samādhi-paribhāvitā paññā maha-p-phalā hoti mahā-nisaɱsā paññā-paribhāvitaɱ cittaɱ samma-d-eva āsavehi vimuccati - seyyath'īdaɱ: kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavā" ti.|| ||

(Beluvagāme jīvitasankhāra - adhiṭṭhānaɱ)|| ||

48. Atha kho Bhagavā ambapālivane yath-ā-bhirattaɱ viharitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: 'āyām Ānanda,||
yena beluvagāmako2 ten'upasankamissāmā' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena beluvagāmako tad avasari.|| ||

Tatra sudaɱ Bhagavā beluvagāmake viharati.|| ||

Tatra kho Bhagavā bhikkhū āmantesi: 'etha tumhe bhikkhave samantā Vesāliɱ yathāmittaɱ yathāsandiṭṭhaɱ yathāsambhattaɱ vassaɱ upetha.|| ||

Ahaɱ pana idh'eva beluvagāmake vassaɱ upagacchāmī' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho te bhikkhū Bhagavato paṭissutvā samantā Vesāliɱ yathāmittaɱ yathāsandiṭṭhaɱ [99] yathāsambhattaɱ vassaɱ upagacchiɱsu.|| ||

Bhagavā pana tatve beluvagāmake vassaɱ upagañchi.|| ||

49. Atha kho Bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji.|| ||

Bā'hā vedanā vattanti māraṇantikā.|| ||

Tā sudaɱ Bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihañña-māno.|| ||

Atha kho Bhagavato etad ahosi: 'na kho me taɱ paṭirūpaɱ yo'haɱ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhu-sanghaɱ parinibbāyeyyaɱ.|| ||

Yan nūnāhaɱ imaɱ ābādhaɱ viriyena paṭippanāmetvā jīvitasankhāraɱ adhiṭṭhāya vihareyyan' ti.|| ||

Atha kho Bhagavā taɱ ābādhaɱ viriyena paṭippanāmetvā jīvitasankhāraɱ adhiṭṭhāya vihāsi.|| ||

Atha kho Bhagavato so ābādho paṭippassamhi.|| ||

Atha kho Bhagavā gilānā vuṭṭhito acira-vuṭṭhito gelaññā vihārā ni-k-khamma vihāra-pacchāyāyaɱ paññatte āsane nisīdi.|| ||

50. Atha kho āyasmā Ānando yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinno kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca: "diṭṭho me bhante Bhagavato phāsu.|| ||

Diṭaṭhaɱ me bhante Bhagavato khamanīyaɱ.|| ||

Api ca me bhante madhura-kajāto viya kāyo.|| ||

Disā'pi me na pakkhāyanti,||
dhammā'pi maɱ na-p-paṭibhanti Bhagavato gelaññena.|| ||

Api ca me bhante ahosi kāci deva assāsamattā 'na tāva Bhagavā parinibbāyissati na yāva Bhagavā bhikkhu-sanghaɱ ārabbha kiñci'd'eva udāharatī" ti.|| ||

51. [100] kimpan'Ānanda bhikkhu-saŋgho mayi paccāsiɱsati: desito Ānanda,||
mayā dhammo anantaraɱ abāhiraɱ karitvā natthĀnanda Tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi.|| ||

Yassa nūna Ānanda evam assa: 'ahaɱ bhikkhu-sanghaɱ pariharissāmī'ti vā,||
mamuddesiko bhikkhu-saŋgho'ti vā,||
so nūna Ānanda,||
bhikkhu-sanghaɱ ārabbha kiñci'd'eva udāhareyya.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda na evaɱ hoti:|| ||

'Ahaɱ bhikkhu-sanghaɱ pariharissāmī'ti vā mamuddesiko bhikkhu-saŋgho' ti vā.|| ||

Sa kiɱ Ānanda Tathāgato bhikkhu-sanghaɱ ārabbha kiñci'd'eva udāharissa" ti?|| ||

52. Ahaɱ kho pan'Ānanda,||
etarahi jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayo anuppatto.|| ||

Āsītiko me vayo vattati.|| ||

Seyyathā pi Ānanda,||
jajjarasakaṭaɱ vekkhamissakena yāpeti,||
evam eva kho Ānanda vekkhamissakena maññe Tathāgatassa kāyo yāpeti.|| ||

Yasmiɱ Ānanda,||
samaye Tathāgato sabba-nimittānaɱ amanasi-kārā eka-c-cānaɱ vedanānaɱ nirodhā animittaɱ ceto-samādhiɱ upasampajja viharati,||
phāsutaro5 Ānanda,||
tasmiɱ samaye Tathāgatassa kāyo hoti.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda,||
atta-dīpā viharatha atta-saraṇā anañña-saraṇā,||
Dhamma-dīpā Dhamma-saraṇā anañña-saraṇā.|| ||

53. Kathañ ca Ānanda,||
bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo,||
dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo: idh'Ānanda bhikkhu kāye kāy'ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaɱ,||
vedanāsu vedan'ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaɱ,||
citte citt'ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaɱ,||
dhammesu Dhamm'ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaɱ.|| ||

54. Evaɱ kho Ānanda,||
bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo,||
dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.|| ||

[101] ye hi keci Ānanda,||
etarahi vā mamaɱ vā accayena atta-dīpā vihari-s-santi atta-saraṇā anañña-saraṇā.|| ||

Dhamma-dīpā Dhamma-saraṇā anañña-saraṇā,||
tamatagge me te Ānanda,||
bhikkhu bhavissanti ye keci sikkhākāmā' ti.|| ||

Dutiyabhāṇavāraɱ.|| ||

(Cāpālacetiye āyusankhārossajanaɱ)|| ||

55. [102] atha kho Bhagavā pubbaṇha-samayaɱ nivāsetvā patta-cīvaraɱ ādāya Vesāliɱ piṇḍāya pāvisi.|| ||

Vesāliyaɱ piṇḍāya caritvā pacchā-bhattaɱ piṇḍa-pāta-paṭikkanto āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: "gaṇhāhi Ānanda nisīdanaɱ,||
yena cāpālaɱ cetiyaɱ1 ten'upasankamissāma divā-vihārāyā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā nisīdanaɱ ādāya Bhagavantaɱ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.|| ||

Atha kho Bhagavā yena cāpālaɱ cetiyaɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā paññatte āsane nisīdi.|| ||

Āyasmā pi kho Ānando Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinnaɱ kho āyasmantaɱ Ānandaɱ Bhagavā etad avoca:|| ||

56. "Ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ Udenaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Gotamakaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Sattamba cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Bahuputtaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Sārandadaɱ cetiyaɱ ramaṇīyaɱ cāpālaɱ cetiyaɱ.|| ||

[103] yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā,||
so ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā.|| ||

Tathāgatassa kho pan'Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā" ti.|| ||

57. Evaɱ kho āyasmā Ānando Bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Bhagavantaɱ yāci ṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ,||
tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānanti" yathā taɱ mārena pariyuṭṭhita-citto.|| ||

58. dutiyam pi kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: "Ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ Udenaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Gotamakaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Sattamba cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Bahuputtaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Sārandadaɱ cetiyaɱ ramaṇīyaɱ cāpālaɱ cetiyaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā,||
so ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā.|| ||

Tathāgatassa kho pan'Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā" ti.|| ||

Tatiyam pi kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ Udenaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Gotamakaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Sattamba cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Bahuputtaɱ cetiyaɱ,||
ramaṇīyaɱ Sārandadaɱ cetiyaɱ ramaṇīyaɱ cāpālaɱ cetiyaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā,||
so ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā.|| ||

Tathāgatassa kho pan'Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā" ti.|| ||

59. Evam pi kho āyasmā Ānando Bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

[104] na Bhagavantaɱ yāci ṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ,||
tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānanti" yathā taɱ mārena pariyuṭṭhita-citto.|| ||

60. Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Gaccha tvaɱ Ānanda,||
yassa dāni kālaɱ maññasī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā uṭṭhāy āsanā Bhagavantaɱ abhivādetvā padakkhiṇaɱ katvā avidūre aññatarasmiɱ rukkha-mūle nisīdi.|| ||

Atha kho Māro pāpimā acira-pakkante āyasmante Ānande yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā eka-m-antaɱ aṭṭhāsi.|| ||

Eka-m-antaɱ ṭhito kho Māro pāpimā Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

61. "Parinibbātu'dāni bhante Bhagavā.|| ||

Parinibbātu Sugato pari-Nibbānakālo'dāni bhante Bhagavato.|| ||

"Bhāsitā kho pan'esā bhante Bhagavatā vācā: 'na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha-dhammena suniggahītaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessantī" ti.|| ||

Etarahi kho pana bhante bhikkhu Bhagavato sāvakaɱ viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā [105] sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīɱ karonti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha-dhammena suniggahītaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desenti.|| ||

Parinibbātu'dāni bhante Bhagavā.|| ||

Parinibbātu Sugato.|| ||

PariNibbānakālo' dāni bhante Bhagavato."|| ||

62. "Bhāsitā kho pan'esā bhante Bhagavatā vācā: 'na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacāriniyo,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttāni karissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha-dhammena suniggahītaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessan' ti.i.|| ||

Etarahi kho pana bhante bhikkhuniyo Bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacāriniyo,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīɱ karonti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha-dhammena suniggahītaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desenti.|| ||

Parinibbātu'dāni bhante Bhagavā.|| ||

Parinibbātu Sugato.|| ||

PariNibbānakālo'dāni bhante Bhagavato.|| ||

63."Bhāsitā kho pan'esā bhante Bhagavatā vācā: 'na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttāni karissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha-dhammena suniggahītaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessan' ti.i.|| ||

Etarahi kho pana bhante upāsakā Bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhinti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīɱ karonti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha-dhammena suniggahītaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desenti.|| ||

Parinibbātu'dāni bhante Bhagavā.|| ||

Parinibbātu Sugato.|| ||

PariNibbānakālo'dāni bhante Bhagavato."|| ||

64. "Bhāsitā kho pan'esā bhante Bhagavatā vācā: 'na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacāriniyo,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttāni karissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha-dhammena suniggahītaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessan' ti.i.|| ||

[BJT Page 166] etarahi kho pana bhante upāsikā Bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacāriniyo,||
sakaɱ [106] ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīɱ karonti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha-dhammena suniggahītaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desenti.|| ||

Parinibbātu'dāni bhante Bhagavā.|| ||

Parinibbātu Sugato.|| ||

PariNibbānakālo'dāni bhante Bhagavato.|| ||

65. Bhāsitā kho pan'esā bhante Bhagavatā vācā: 'na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi yāva me idaɱ Brahma-cariyaɱ na iddhaɱ c'eva bhavissati phitañ ca vitthārikaɱ1 bāhu-jaññaɱ puthubhūtaɱ,||
yāva-d-eva-manussehi suppakāsitan' ti.|| ||

etarahi kho pana bhante Bhagavato Brahma-cariyaɱ iddhañ c'eva phitañ ca vitthārikaɱ bāhu-jaññaɱ puthubhūtaɱ yāva demamanussehi suppakāsitaɱ.|| ||

Parinibbātu'dāni bhante Bhagavā.|| ||

Parinibbātu Sugato.|| ||

PariNibbānakālo'dāni bhante Bhagavato" ti.|| ||

66. Evaɱ vutte Bhagavā Māraɱ pāpimantaɱ etad avoca: appossukke tvaɱ pāpima hohi.|| ||

Na ciraɱ Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Ite tiṇṇaɱ māsānaɱ accayena Tathāgato parinibbāyissatī" ti.|| ||

67. Atha kho Bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusankhāraɱ ossaji.|| ||

Ossaṭṭhe ca Bhagavatā āyusankhāre mahābhūmi-cālo ahosi hiɱsanako salomahaɱso.|| ||

Deva-dundubhiyo ca phaliɱsu.|| ||

Atha kho Bhagavā [107] etam atthaɱ viditvā tāyaɱ velāyaɱ imaɱ udānaɱ udānesi:|| ||

Tulamatulañca sambhavaɱ|| ||

Bhavasankhāramavassajī muni,|| ||

Ajjhattarato samāhito|| ||

Abhindi kavacamivattasambhavanti.|| ||

(Bhūmicālassa aṭṭha hetu)|| ||

68. Atha kho āyasmato Ānandassa etad ahosi: acchariyaɱ vata bho,||
abbhutaɱ vata bho.|| ||

Mahā vatāyaɱ bhūmi-cālo,||
sumahā vatāyaɱ bhūmi-cālo,||
hiɱsanako salomahaɱso.|| ||

Deva-dundubhiyo ca eliɱsu.|| ||

Ko nu kho hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāyā ti.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinno kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca: acchariyaɱ bhante,||
abbhutaɱ bhante.|| ||

Mahā vatāyaɱ bhante bhūmi-cālo,||
sumahā vatāyaɱ bhante bhūmi-cālo hiɱsanako salomahaɱso.|| ||

Deva-dundubhiyo ca eliɱsu.|| ||

Ko nu kho bhante hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāyā" ti?|| ||

69. Aṭṭha kho ime Ānanda hetu aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya.|| ||

Katame aṭṭha?|| ||

Ayaɱ Ānanda mahā-paṭhavi udake patiṭṭhitā.|| ||

Udakaɱ vāte patiṭṭhitaɱ.|| ||

Vāto ākāsaṭṭho hoti.|| ||

Hoti kho so Ānanda samayo yaɱ mahāvātā vāyanti,||
mahāvātā vāyantā udakaɱ kampenti,||
udakaɱ kampitaɱ paṭhaviɱ kampeti.|| ||

Ayaɱ [108] paṭhamo hetu paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya. (1)|| ||

Puna ca paraɱ Ānanda samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā ididhimā ceto-vasi-p-patto,||
devo vā mahiddhiko mah-ā-nubhāvo,||
tassa parittā paṭhavi-saññā bhāvitā hoti,||
appamāṇā āposaññā.|| ||

So imaɱ paṭhaviɱ kampeti saɱkampeti sampakampeti sampavedheti.|| ||

Ayaɱ dutiyo hetu dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya. (2)|| ||

Puna ca paraɱ Ānanda yadā bodhisatto Tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātu-kucchiɱ okkamati,||
tadā'yaɱ paṭhavī kampati saɱkampati sampakampati sampavedhati.|| ||

Ayaɱ tatiyo hetu tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya. (3)|| ||

Puna ca paraɱ Ānanda yadā bodhisatto sato sampajāno mātu-kucchismiɱ ni-k-khamati,||
tadāyaɱ paṭhavī kampati saɱkampati sampakampati sampavedhati.|| ||

Ayaɱ catuttho hetu catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya. (4)|| ||

Puna ca paraɱ Ānanda yadā Tathāgato anuttaraɱ sammā-sambodhiɱ abhisambujjhati,||
tadāyaɱ paṭhavī kampati saŋkampati sampakampati sampavedhati.|| ||

Ayaɱ pañcamo hetu pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya. (5)|| ||

Puna ca paraɱ Ānanda yadā Tathāgato anuttaraɱ Dhamma-cakkaɱ pavatteti,||
tadāyaɱ paṭhavī kampati saɱkampati sampakampati sampavedhati.|| ||

Ayaɱ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya. (6)|| ||

Puna ca paraɱ Ānanda yadā Tathāgato sato sampajāno āyusankhāraɱ ossajati,||
tadāyaɱ paṭhavī kampati saɱkampati sampakampati sampavedhati.|| ||

Ayaɱ sattamo hetu sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya. (7)|| ||

Puna ca paraɱ Ānanda yadā Tathāgato anupādisesāya [109] Nibbānadhātuyā parinibkhāyati,||
tadā'yaɱ paṭhavī kampati saɱkampati sampakampati sampavedhati.|| ||

Ayaɱ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāya. (8)|| ||

Ime kho Ānanda aṭṭha hetu aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātu-bhāvāyā ti.|| ||

(Aṭṭhaparisā)|| ||

70. Aṭṭha kho imā Ānanda parisā.|| ||

Katamā aṭṭha?|| ||

Khattiyaparisā brāhmaṇa-parisā gahapati-parisā samaṇa-parisā cātu-m-mahārājikaparisā Tāvatiɱsa-parisā Māra-parisā Brahma-parisā.|| ||

Abhijānāmi kho pan'āhaɱ Ānanda aneka-sataɱ khattiyarisaɱ upasankamitā.|| ||

Tatrāpi mayā sannisinna-pubbañc'eva sallapita-pubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.|| ||

Tattha yādisako tesaɱ vaṇṇo hoti,||
tādisako mayhaɱ vaṇṇo hoti.|| ||

Yādisako tesaɱ saro hoti,||
tādisako mayhaɱ saro hoti.|| ||

Dhammiyā ca kathāya sandassemi.|| ||

Samādapemi samuttejemi.|| ||

Sampahaɱsemi.|| ||

Bhāsamānañca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ bhāsati devo vā manusso vā' ti.|| ||

Dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā antara-dhāyāmi.|| ||

Antara-hitañ ca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ antara-hito devo vā manusso vā' ti.|| ||

Abhijānāmi kho pan'āhaɱ Ānanda aneka-sataɱ brāhmaṇa-parisaɱ upasankamitā.|| ||

Tatrāpi mayā sannisinna-pubbañc'eva sallapita-pubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.|| ||

Tattha yādisako tesaɱ vaṇṇo hoti,||
tādisako mayhaɱ vaṇṇo hoti.|| ||

Yādisako tesaɱ saro hoti,||
tādisako mayhaɱ saro hoti.|| ||

Dhammiyā ca kathāya sandassemi.|| ||

Samādapemi samuttejemi.|| ||

Sampahaɱsemi.|| ||

Bhāsamānañca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ bhāsati devo vā manusso vā' ti.|| ||

Dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā antara-dhāyāmi.|| ||

Antara-hitañ ca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ antara-hito devo vā manusso vā' ti.|| ||

Abhijānāmi kho pan'āhaɱ Ānanda aneka-sataɱ gahapati-parisaɱ upasankamitā.|| ||

Tatrāpi mayā sannisinna-pubbañc'eva sallapita-pubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.|| ||

Tattha yādisako tesaɱ vaṇṇo hoti,||
tādisako mayhaɱ vaṇṇo hoti.|| ||

Yādisako tesaɱ saro hoti,||
tādisako mayhaɱ saro hoti.|| ||

Dhammiyā ca kathāya sandassemi.|| ||

Samādapemi samuttejemi.|| ||

Sampahaɱsemi.|| ||

Bhāsamānañca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ bhāsati devo vā manusso vā' ti.|| ||

Dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā antara-dhāyāmi.|| ||

Antara-hitañ ca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ antara-hito devo vā manusso vā' ti.|| ||

Abhijānāmi kho pan'āhaɱ Ānanda aneka-sataɱ samaṇa-parisaɱ upasankamitā.|| ||

Tatrāpi mayā sannisinna-pubbañc'eva sallapita-pubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.|| ||

Tattha yādisako tesaɱ vaṇṇo hoti,||
tādisako mayhaɱ vaṇṇo hoti.|| ||

Yādisako tesaɱ saro hoti,||
tādisako mayhaɱ saro hoti.|| ||

Dhammiyā ca kathāya sandassemi.|| ||

Samādapemi samuttejemi.|| ||

Sampahaɱsemi.|| ||

Bhāsamānañca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ bhāsati devo vā manusso vā' ti.|| ||

Dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā antara-dhāyāmi.|| ||

Antara-hitañ ca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ antara-hito devo vā manusso vā' ti.|| ||

Abhijānāmi kho pan'āhaɱ Ānanda aneka-sataɱ cātu-m-mahārājikaparisaɱ upasankamitā.|| ||

Tatrāpi mayā sannisinna-pubbañc'eva sallapita-pubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.|| ||

Tattha yādisako tesaɱ vaṇṇo hoti,||
tādisako mayhaɱ vaṇṇo hoti.|| ||

Yādisako tesaɱ saro hoti,||
tādisako mayhaɱ saro hoti.|| ||

Dhammiyā ca kathāya sandassemi.|| ||

Samādapemi samuttejemi.|| ||

Sampahaɱsemi.|| ||

Bhāsamānañca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ bhāsati devo vā manusso vā' ti.|| ||

Dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā antara-dhāyāmi.|| ||

Antara-hitañ ca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ antara-hito devo vā manusso vā' ti.|| ||

Abhijānāmi kho pan'āhaɱ Ānanda aneka-sataɱ Tāvatiɱsaparisaɱ upasankamitā.|| ||

Tatrāpi mayā sannisinna-pubbañc'eva sallapita-pubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.|| ||

Tattha yādisako tesaɱ vaṇṇo hoti,||
tādisako mayhaɱ vaṇṇo hoti.|| ||

Yādisako tesaɱ saro hoti,||
tādisako mayhaɱ saro hoti.|| ||

Dhammiyā ca kathāya sandassemi.|| ||

Samādapemi samuttejemi.|| ||

Sampahaɱsemi.|| ||

Bhāsamānañca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ bhāsati devo vā manusso vā' ti.|| ||

Dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā antara-dhāyāmi.|| ||

Antara-hitañ ca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ antara-hito devo vā manusso vā' ti.|| ||

Abhijānāmi kho pan'āhaɱ Ānanda aneka-sataɱ māraparisaɱ upasankamitā.|| ||

Tatrāpi mayā sannisinna-pubbañc'eva sallapita-pubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.|| ||

Tattha yādisako tesaɱ vaṇṇo hoti,||
tādisako mayhaɱ vaṇṇo hoti.|| ||

Yādisako tesaɱ saro hoti,||
tādisako mayhaɱ saro hoti.|| ||

Dhammiyā ca kathāya sandassemi.|| ||

Samādapemi samuttejemi.|| ||

Sampahaɱsemi.|| ||

Bhāsamānañca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ bhāsati devo vā manusso vā' ti.|| ||

Dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā antara-dhāyāmi.|| ||

Antara-hitañ ca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ antara-hito devo vā manusso vā' ti.|| ||

Abhijānāmi kho pan'āhaɱ Ānanda aneka-sataɱ brahmaparisaɱ upasankamitā.|| ||

Tatrāpi mayā sannisinna-pubbañc'eva sallapita-pubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.|| ||

Tattha yādisako tesaɱ vaṇṇo hoti,||
tādisako mayhaɱ vaṇṇo hoti.|| ||

Yādisako tesaɱ saro hoti,||
tādisako mayhaɱ saro hoti.|| ||

Dhammiyā ca kathāya sandassemi.|| ||

Samādapemi samuttejemi.|| ||

Sampahaɱsemi.|| ||

Bhāsamānañca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ bhāsati devo vā manusso vā' ti.|| ||

[110] dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā antara-dhāyāmi.|| ||

Antara-hitañ ca maɱ na jānanti 'ko nu kho ayaɱ antara-hito devo vā manusso vā' ti.|| ||

Imā kho Ānanda aṭṭha parisā.|| ||

(Aṭṭha abhibh'āyatanāni)|| ||

71. Aṭṭha kho imāni Ānanda abhibh'āyatanāni.|| ||

Katamāni aṭṭha?|| ||

Ajjhattaɱ rūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni su-vaṇṇa-du-b-baṇṇāni,||
tāni Abhibhuyya 'jānāmi passāmī'ti evaɱ-saññī hoti.|| ||

Idaɱ paṭhamaɱ abhibh'āyatanaɱ. (1)|| ||

Ajjhattaɱ rūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni su-vaṇṇa-du-b-baṇṇāni,||
tāni Abhibhuyya 'jānāmi passāmī'ti evaɱ-saññī hoti. Idaɱ dutiyaɱ abhibh'āyatanaɱ. (2)|| ||

Ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni su-vaṇṇa-du-b-baṇṇāni,||
tāni Abhibhuyya 'jānāmi passāmī'ti evaɱ-saññī hoti. Idaɱ tatiyaɱ abhibh'āyatanaɱ. (3)|| ||

Ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni su-vaṇṇa-du-b-baṇṇāni,||
tāni Abhibhuyya 'jānāmi passāmī'ti evaɱ-saññī hoti,||
idaɱ catutthaɱ abhibh'āyatanaɱ. (4)|| ||

Ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīla-vaṇṇāni nīladassanāni nīlani-bhāsāni.|| ||

Seyyathā pi nāma ummāpupphaɱ1 nīlaɱ nīlavaṇṇaɱ nīlani-dassanaɱ nīlani-bhāsaɱ,||
seyyathā pi vā pana taɱ vatthaɱ bārāṇaseyyakaɱ ubhatobhāgavimaṭṭhaɱ nīlaɱ nīlavaṇṇaɱ nīlani-dassanaɱ nīlani-bhāsaɱ,||
evam eva ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīla-vaṇṇāni nīlani-dassanāni nīlani-bhāsāni.|| ||

Tāni Abhibhuyya jānāmi passāmī'ti evaɱ-saññī hoti.|| ||

Idaɱ pañcamaɱ abhibh'āyatanaɱ. (5)|| ||

[111] ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pīta-vaṇṇāni pītani-dassanāni pītani-bhāsāni.|| ||

Seyyathā pi nāma kaṇikārapupphaɱ pītaɱ pītavaṇṇaɱ pītani-dassanaɱ pītani-bhāsaɱ,||
seyyathā pi vā pana taɱ vatthaɱ bārāṇaseyyakaɱ ubhatobhāgavimaṭṭhaɱ pītaɱ pītavaṇṇaɱ pītani-dassanaɱ pītani-bhāsaɱ,||
evam eva ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pīta-vaṇṇāni pītani-dassanāni pītani-bhāsāni.|| ||

Tāni Abhibhuyya 'jānāmi passāmī'ti evaɱ-saññī hoti.|| ||

Idaɱ chaṭṭhaɱ abhibh'āyatanaɱ. (6)|| ||

Ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati lohita-kāni lohitaka-vaṇṇāni lohita-kānidassanāni lohitakani-bhāsāni.|| ||

Seyyathā pi nāma bandhujīvakapupphaɱ lohitakaɱ lohitakavaṇṇaɱ lohitakani-dassanaɱ lohitakani-bhāsaɱ,||
seyyathā pi vā pana naɱ vatthaɱ bārāṇaseyyakaɱ ubhatobhāgavimaṭṭhaɱ lohitakaɱ lohitakavaṇṇaɱ lohitakani-dassanaɱ lohitakani-bhāsaɱ,||
evam eva ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati lohita-kāni lohitaka-vaṇṇāni lohitakani-dassanāni lohitakani-bhāsāni.|| ||

Tāni Abhibhuyya 'jānāmi passāmī'ti evaɱ saññī hoti idaɱ sattamaɱ abhibh'āyatanaɱ. (7)|| ||

Ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odāta-vaṇṇāni odātani-dassanāni odātani-bhāsāni.|| ||

Seyyathā pi nāma osadhī tārakā odāta-vaṇṇā odātani-dassanā odātani-bhāsā seyyathā pi vā pana taɱ vatthaɱ bārāṇaseyyakaɱ ubhatobhāgavimaṭṭhaɱ odātaɱ odātavaṇṇaɱ odātani-dassanaɱ odātani-bhāsaɱ,||
evam eva ajjhattaɱ arūpa-saññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odāta-vaṇṇāni odātani-dassanāni odātani-bhāsāni.|| ||

Tāni Abhibhuyya 'jānāmi passāmī'ti evaɱ-saññī hoti.|| ||

Idaɱ aṭṭhamaɱ abhibh'āyatanaɱ.|| ||

Imāni kho aṭṭha Ānanda abhibh'āyatanāni.|| ||

72. Aṭṭha kho ime Ānanda vimokkho.|| ||

Katame aṭṭha?|| ||

Rūpī rūpāni passati.|| ||

Ayaɱ paṭhamo vimokkho (1)|| ||

[112] ajjhattaɱ arūpa-saññī bahiddhā rūpāni passati.|| ||

Ayaɱ dutiyo vimokkho. (2)|| ||

Subhanteva adhimutto hoti.|| ||

Ayaɱ tatiyo vimokkho. (3)|| ||

Sabbaso rūpa-saññānaɱ samati-k-kamā paṭigha-saññānaɱ atthaŋ-gamā nānatta-saññānaɱ amanasi-kārā 'ananto ākāso'ti Ākāsanañ-c'āyatanaɱ upasampajja viharati.|| ||

Ayaɱ catuttho vimokkho. (4)|| ||

Sabbaso Ākāsanañ-c'āyatanaɱ samati-k-kamma 'Anantaɱ viññāṇan' ti.Viññāṇañ-c'āyatanaɱ upasampajja viharati.|| ||

Ayaɱ pañcamo vimokkho. (5)|| ||

Sabbaso Viññāṇañ-c'āyatanaɱ samati-k-kamma 'n'atthi kiñcī'ti Ākiñcaññ'āyatanaɱ upasampajja viharati.|| ||

Ayaɱ chaṭṭho vimokkho. (6)|| ||

Sabbaso Ākiñcaññ'āyatanaɱ samati-k-kamma N'eva-saññā-nā-saññ'āyatanaɱ upasampajja viharati.|| ||

Ayaɱ sattamo vimokkho. (7)|| ||

Sabbaso N'eva-saññā-nā-saññ'āyatanaɱ samati-k-kamma saññā-vedayita-nirodhaɱ upasampajja viharati.|| ||

Ayaɱ aṭṭhamo vimokkho. (8)|| ||

Ime kho Ānanda aṭṭha vimokkhā.|| ||

(Mārāyā canā)|| ||

73. Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ uruvelāyaɱ viharāmi najjā nerañjarāya tīre Ajapāla-nigrodha-mūle paṭham-ā-bhisambuddho.|| ||

Atha kho Ānanda Māro pāpimā yen'āhaɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā eka-m-antaɱ aṭṭhāsi.|| ||

Eka-m-antaɱ ṭhito kho Ānanda Māro pāpimā maɱ etad avoca: parinibbātu'dāni bhante Bhagavā,||
parinibbātu Sugato.|| ||

PariNibbānakālo'dāni bhante Bhagavato' ti.|| ||

Evaɱ vutto'haɱ Ānanda Māraɱ pāpimantaɱ etad avocaɱ: "na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi yāva me bhikkhu na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññāpessanti1 paṭṭhapessanti [113] vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
2 uppannaɱ parappavādaɱ saha dhammena su-niggahitaɱ3 niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessanti.|| ||

"Na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacāriniyo,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññāpessanti1 paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha dhammena su-niggahitaɱ3 niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessanti.|| ||

"Na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi - yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññāpessanti1 paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha dhammena su-niggahitaɱ3 niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessanti.|| ||

"Na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi - yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacāriniyo,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññāpessanti1 paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha dhammena su-niggahitaɱ3 niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessanti.|| ||

Na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi - yāva me idaɱ Brahma-cariyaɱ na iddhañ c'eva bhavissati phitañ ca vitthārikaɱ bāhu-jaññaɱ1 puthubhūtaɱ yāva-d-eva-manussehi suppakāsitanti.'|| ||

74. Idān'eva kho Ānanda ajja cāpāle 2 cetiye Māro pāpimā yen'āhaɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā eka-m-antaɱ aṭṭhāsi.|| ||

Eka-m-antaɱ ṭhito kho Ānanda Māro pāpimā maɱ etad avoca:|| ||

"Parinibbātu'dāni bhante Bhagavā,||
parinibbātu Sugato.|| ||

PariNibbānakālo'dāni bhante Bhagavato.|| ||

Bhāsitā kho pan'esā bhante Bhagavatā vācā: "na tāvāhaɱ [114] pāpima parinibbāyissāmi yāva me bhikkhu na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññāpessanti1 paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha dhammena su-niggahitaɱ3 niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessanti.|| ||

"Na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacāriniyo,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññāpessanti1 paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha dhammena su-niggahitaɱ niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessanti.|| ||

"Na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi - yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññāpessanti1 paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha dhammena su-niggahitaɱ3 niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessanti.|| ||

"Na tāvāhaɱ pāpima parinibbāyissāmi - yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahu-s-sutā dhamma-dharā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacāriniyo,||
sakaɱ ācariyakaɱ uggahetvā ācikkhi'ssanti desessanti paññāpessanti1 paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti,||
uppannaɱ parappavādaɱ saha dhammena su-niggahitaɱ3 niggahetvā sappāṭihāriyaɱ dhammaɱ desessanti.|| ||

Yāva me idaɱ Brahma-cariyaɱ na iddhañ c'eva bhavissati phitañ ca vitthārikaɱ bāhu-jaññaɱ puthubhūtaɱ yāva-d-eva-manussehi suppakāsitanti.|| ||

Etarahi kho pana bhante Bhagavato Brahma-cariyaɱ iddhañ c'eva phītañ ca vitthārikaɱ bāhu-jaññaɱ puthubhūtaɱ yāva-d-eva-manussehi suppakāsitaɱ.|| ||

Parinibbātu'dāni bhante Bhagavā,||
parinibbātu Sugato pari-Nibbānakālo'dāni bhante Bhagavato" ti.|| ||

Evaɱ vutte ahaɱ Ānanda Māraɱ pāpimantaɱ etad avocaɱ: 'appossukko tvaɱ pāpima hohi.|| ||

Na ciraɱ Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Ito tiṇṇaɱ māsānaɱ accayena Tathāgato parinibbāyissatī" ti.|| ||

Idān'eva kho Ānanda ajja cāpāle cetiye Tathāgatena satena sampajānena āyusankhāro ossaṭṭho" ti.|| ||

(Ānandāyā canā)|| ||

75. [115] Evaɱ vutte āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

"ṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ,||
tiṭṭhatu Sugato kappaɱ,||
bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan" ti.|| ||

Alaɱ Ānanda, mā Tathāgataɱ yāci.|| ||

Akālo'dāni Ānanda Tathāgataɱ yā canāyā' ti.|| ||

Dutiyam pi kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

"ṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ,||
tiṭṭhatu Sugato kappaɱ,||
bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan" ti.|| ||

Tatiyam pi kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

"ṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ,||
tiṭṭhatu Sugato kappaɱ,||
bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan" ti.|| ||

Saddahasi tvaɱ Ānanda Tathāgatassa bodhin" ti?|| ||

"Evaɱ bhante" ti.|| ||

Atha kiñ carahi tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāvatatiyakaɱ abhinippīḷesī" ti?|| ||

Sammukhā me taɱ bhante Bhagavato sutaɱ sammukhā paṭiggahitaɱ: "yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā,||
so ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kakappāvasesaɱ vā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgatokappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā" ti.|| ||

Saddahasi tvaɱ ānandā" ti?|| ||

"Evaɱ bhante" ti.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ,||
yaɱ tvaɱ Tathāgatena evaɱ oḷārike nimitte kayiramāne,||
1 oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ,||
tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dve va te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivāseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

76. Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ Rājagahe viharāmi Gijjhakūṭe pabbate.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: [116] ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyo Gijjhakūṭo pabbato yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi Gotama nigrodhe.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyo Gotamanigrodho.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi corapapāte.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyo corapapāto.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi vebhārapasse sattapaṇṇiguhāyaɱ.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyā vebhārapasse sattapaṇṇiguhā.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi Isigilipasse Kāḷasilāyaɱ.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyā Isigilipasse Kāḷasilā.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi sītavane sappasoṇḍikapabbhāre.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyo sītavane sappasoṇḍikapabbhāro.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi Tapodārāme.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ [117] ramaṇīyo Tapodārāmo.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi Veḷuvane Kalandakanivāpe.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyo veevane kalandaka nivāpo.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi jīvakAmbavane .|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyaɱ jīvakambavanaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ tatth'eva Rājagahe viharāmi maddakucchismiɱ Migadāye.|| ||

Tatrā pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesiɱ: ramaṇīyaɱ Ānanda Rājagahaɱ ramaṇīyo Gotamanigrodho.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱvā.|| ||

Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkamāno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena,||
oḷārikena nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivaseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

77. Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ idh'eva Vesāliyaɱ viharāmi udenacetiye.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesi: ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ udenaɱ cetiyaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivāseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

[118] ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ idh'eva Vesāliyaɱ viharāmi Gotamakecetiye.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesi: ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ Gotamatecetiyaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivāseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ idh'eva Vesāliyaɱ viharāmi sattambecetiye.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesi: ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ sattambecetiyaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivāseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ idh'eva Vesāliyaɱ viharāmi bahuputtecetiye.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesi: ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ bahuputtecetiyaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivāseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Ekam idāhaɱ Ānanda samayaɱ idh'eva Vesāliyaɱ viharāmi sārandadecetiye.|| ||

Tatra pi kho tāhaɱ Ānanda āmantesi: ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ sārandadecetiyaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivāseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

Idān'eva kho tāhaɱ Ānanda ajja cāpāle cetiye āmantesi: ramaṇīyā Ānanda Vesālī,||
ramaṇīyaɱ cāpālaɱ cetiyaɱ.|| ||

Yassa kassaci Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā Tathāgatassa kho Ānanda cattāro iddhi-pādā bhāvitā bahulī-katā yānī-katā vatthu-katā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.|| ||

So ākaŋkha-māno Ānanda Tathāgato kappaɱ vā tiṭṭheyya kappāvasesaɱ vā' ti.|| ||

Evam pi kho tvaɱ Ānanda Tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituɱ.|| ||

Na Tathāgataɱ yāci: 'tiṭṭhatu bhante Bhagavā kappaɱ tiṭṭhatu Sugato kappaɱ bahu-jana-hitāya,||
bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānan' ti.|| ||

Sace tvaɱ Ānanda Tathāgataɱ yāceyyāsi,||
dveva te vācā Tathāgato paṭikkhipeyya,||
atha tatiyakaɱ adhivāseyya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda tuyhevetaɱ dukkaṭaɱ,||
tuyhevetaɱ aparaddhaɱ.|| ||

78. Nanvetaɱ Ānanda mayā paṭigacveva akkhātaɱ: sabbeh'eva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathā-bhāvo.|| ||

Taɱ kutettha Ānanda labbhā yaɱ taɱ jātaɱ bhūtaɱ saŋkhataɱ paloka-dhammaɱ.|| ||

Taɱ vata mā palujjitī.|| ||

Netaɱ ṭhānaɱ vijjati.|| ||

Yaɱ kho pan'etaɱ Ānanda Tathāgatena cattaɱ vantaɱ muttaɱ pahīnaɱ paṭinissaṭṭhaɱ,||
ossaṭṭho āyusankhāro,||
ekaɱ-sena vācā Tathāgatena bhāsitā 'na ciraɱ Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ [119] bhavissati.|| ||

Ito tiṇṇaɱ māsānaɱ accayena Tathāgato parinibbāyissatī' ti.|| ||

Tañ cenaɱ1 kathāgato jīvitahetu puna paccāmissatī'ti n'etaɱ ṭhānaɱ vijjati.|| ||

79. Āyām Ānanda yena Mahāvanaɱ kūṭā-gārasālā ten'upasankamissāmā' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti.kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā āyasmatā Ānandena saddhiɱ yena Mahāvanaɱ kūṭā-gārasālā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi; gaccha tvaɱ Ānanda,||
yāvatikā bhikkhu Vesāliɱ upanissāya viharanti,||
te sabbe upaṭṭhāna-sālāyaɱ sannipātehī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante' ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā,||
yāvatikā bhikkhu Vesāliɱ upanissāya viharanti,||
te sabbe upaṭṭhāna-sālāyaɱ sannipātetvā yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ aṭṭhāsi.|| ||

Eka-m-antaɱ ṭhito kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca; "sannipātito bhante bhikkhu-saŋgho,||
yassa dāni bhante Bhagavā kālaɱ maññatī" ti.|| ||

(Brahma-cariyacira-ṭ-ṭhitika - Dhamma-desanā)|| ||

80. Atha kho Bhagavā yena upaṭṭhāna-sālā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā paññatte āsane nisīdi.|| ||

Nisajja kho Bhagavā bhikkhu āmantesi: "tasmāt iha bhikkhave ye te mayā dhammā abhiññā desitā,||
te vo sādhukaɱ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulī-kātabbā yatha-yidaɱ [120] Brahma-cariyaɱ addhaniyaɱ assa cira-ṭ-ṭhitikaɱ.|| ||

Tadassa bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānaɱ katame ca te bhikkhave dhammā mayā abhiññā3 desitā,||
ye vo4 sādhukaɱ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulī-kātabbā yatha-yidaɱ Brahma-cariyaɱ addhaniyaɱ assa cira-ṭ-ṭhitikaɱ.|| ||

Tadassa bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānaɱ.|| ||

Seyyath'īdaɱ,||
cattāro sati-paṭṭhānā,||
cattāro samma-p-padhānā,||
cattāro iddhi-pādā pañc'indriyāni,||
pañca-balāni.|| ||

Satta bojjh'aŋgā,||
Ariyo Aṭṭhaŋgiko Maggo.|| ||

Ime kho bhikkhave dhammā mayā abhiññā desitā.|| ||

Te vo sādhukaɱ uggahetvā āsevitabbā bahulī-kātabbā yathāyidaɱ Brahma-cariyaɱ addhaniyaɱ assa cira-ṭ-ṭhitikaɱ,||
tadassa bahu-jana-hitāya bahu-jana-sukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya deva-manussānanti."|| ||

81. Atha kho Bhagavā bhikkhu āmantesi: "bhanda'dāni bhikkhave āmantayāmi vo.|| ||

Vaya-dhammā sankhārā.|| ||

Appamādena sampādetha.|| ||

Naciraɱ Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Ito tiṇṇaɱ māsānaɱ accayena Tathāgato parinibbāyissatī" ti.|| ||

Idam avoca Bhagavā.|| ||

Idaɱ vatvā Sugato athāparaɱ etad avoca Satthā;|| ||

Paripakko vayo mayhaɱ parittaɱ mama jīvitaɱ|| ||

Pahāya vo gamissāmi katamme saraṇamattano.|| ||

Appamattā satimanto susīlā hotha bhikkhavo,||
*|| ||

Susamāhita-saŋkappā sacittamanurakkhatha.|| ||

[121] yo imasmiɱ Dhamma-Vinaye appamatto vihassati,|| ||

Pahāya jāti-saɱsāraɱ dukkhassantaɱ karissatī" ti.|| ||

Tatiyabhāṇavāro.|| ||

1. Ito paraɱ syāmapotthake ayaɱ adhito pāṭho pi dissate;|| ||

"Daharā pi ca ye vuḍḍhā ye bālā ye ca paṇḍitā|| ||

Aḍḍhā c'eva daḷiddā ca sabbe maccuparāyaṇā|| ||

Yathā pi kumbhakārassa kataɱ mattikabhājataɱ|| ||

Khuddakaɱ ca mahantaɱ vayañ ca pakkañcaāmakaɱ|| ||

Sabbaɱ bhedanapariyan taɱ evaɱ maccāna jīvitaɱ|| ||

Athāparaɱ etad avoca" Satthā|| ||

2. Viharissati syā,||
vihessati sīmu.|| ||

Saddanītiyaɱ - "viharassa ha - vipubbassa hara dhātussa 'ha' iccādeso hoti vā sasatimbhi vibhattiyaɱ - appamatto vihassati"|| ||

(Cattāro ariya-Dhammā)|| ||

82. [122] atha kho Bhagavā pubbaṇha-samayaɱ nivāsetvā patta-cīvaraɱ ādāya Vesāliɱ piṇḍāya pāvisi.|| ||

Vesāliyaɱ caritvā pacchā-bhattaɱ piṇḍa-pāta-paṭikkanto nāgāpalokitaɱ Vesāliɱ apaloketvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: idaɱ pacchimakaɱ Ānanda Tathāgatassa Vesāliyā dassanaɱ bhavissati.|| ||

Āyām Ānanda yena bhaṇḍagāmo ten'upasankamissāmā' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena bhaṇḍagāmo tad avasari.|| ||

Tatra sudaɱ Bhagavā bhaṇḍagāme viharati.|| ||

Tatra kho Bhagavā bhikkhu āmantesi: "catunnaɱ bhikkhave dhammānaɱ ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca.|| ||

Katamesaɱ catunnaɱ? Ariyassa bhikkhave sīlassa ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca.|| ||

Ariyassa bhikkhave samādhissa ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca - ariyāya bhikkhave paññāya ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañveva tumhākañca.|| ||

Ariyāya bhikkhave vimuttiyā ananubodhā appaṭivedhā evam idaɱ dīgham addhānaɱ sandhāvitaɱ saɱsaritaɱ mamañc'eva tumhākañca.|| ||

Ta-y-idaɱ,||
bhikkhave,||
ariyaɱ sīlaɱ anu-Buddhaɱ.|| ||

[123] paṭividdhaɱ.|| ||

Ariyo samādhi anu-Buddho paṭividdho.|| ||

Ariyā paññā anu-Buddhā paṭividdhā.|| ||

Ucchinnā bhava-taṇhā khīṇā bhavanetti.|| ||

N'atthi-dāni puna-b-bhavo" ti.|| ||

Idam avoca Bhagavā idaɱ vatvā Sugato athāparaɱ etad avoca Satthā:|| ||

"Sīlaɱ samādhi paññā ca vimutti ca anuttarā|| ||

Anu-Buddhā ime dhammā Gotamena yasassinā,|| ||

Iti Buddho abhiññāya dhammamakkhāsi bhikkhūnaɱ|| ||

Dukkhassantakaro Satthā cakkhumā parinibbuto" ti.|| ||

Tatrāpi sudaɱ Bhagavā bhaṇḍagāme viharanto etad eva bahulaɱ bhikkhūnaɱ dhammiɱ kathaɱ karoti: "Iti sīlaɱ,||
iti samādhi,||
iti paññā.|| ||

Sīla-paribhāvito samādhi maha-p-phalo hoti mahā-nisaɱso.|| ||

Samādhi-paribhāvitā paññā maha-p-phalā hoti mahā-nisaɱsā.|| ||

Paññā-paribhāvitaɱ cittaɱ samma-d-eva āsavehi vimuccati seyyath'īdaɱ kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavā' ti.|| ||

(Cattāro mahā'padesā)|| ||

83. Atha kho Bhagavā bhaṇḍagāme yath-ā-bhirattaɱ viharitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: āyām Ānanda yena hatthigāmo,||
yena ambagāmo,||
yena jambugāmo.|| ||

Yena bhoganagaraɱ ten'upasankamissāmā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena bhoganagaraɱ tad avasari.|| ||

Tatrasudaɱ Bhagavā bhoganagare viharati Ānande cetiye.|| ||

Tatra kho Bhagavā bhikkhū āmantesi: "cattāro' me bhikkhave mahā'padese desissāmi.|| ||

Taɱ suṇātha sādhukaɱ manasi karotha,||
bhāsissāmī" ti.|| ||

[124] "Evam bhante" ti kho te bhikkhū Bhagavato paccassosuɱ.|| ||

Bhagavā etad avoca:|| ||

Idha, bhikkhave, bhikkhū evaɱ vadeyya:|| ||

"Sammukhā me taɱ āvuso Bhagavato sutaɱ,||
sammukhā paṭiggahitaɱ,||
ayaɱ dhammo ayaɱ vinayo idaɱ Satth-usāsananti" tassa bhikkhave bhikkhuno bhāsitaɱ n'eva abhinanditabbaɱ na paṭikkositabbaɱ.|| ||

Anabhinan'ditvā a-p-paṭikkositvā tāni pada-vyañ janāni sādhunaɱ uggahetvā sutte otāretabbāni1 vinaye sandassetabbāni.|| ||

Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na c'eva sutte otaranti na ca vinaye sandissanti,||
niṭṭhamettha gantabbaɱ: addhā idaɱ na c'eva tassa Bhagavato vacanaɱ.|| ||

Imassa ca bhikkhuno duggahitanti.|| ||

Iti h'etaɱ bhikkhave chaḍḍeyyātha.|| ||

Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte c'eva otaranti vinaye ca sandissanti,||
niṭṭhamettha gantabbaɱ: 'addhā idaɱ tassa Bhagavato vacanaɱ.|| ||

Imassa ca bhikkhuno suggahitan' ti.|| ||

Imaɱ bhikkhave paṭhamaɱ mahā'padesaɱ dhāreyyātha. (1)|| ||

Idha pana bhikkhave bhikkhu evaɱ vadeyya: amukasmiɱ nāma āvāse saŋgho viharati sathero sapāmokkho.|| ||

Tassa me Sanghassa sammukhā sutaɱ sammukhā paṭiggahitaɱ 'ayaɱ dhammo ayaɱ vinayo idaɱ Satth-usāsana'nti tassa bhikkhave bhikkhuno bhāsitaɱ n'eva abhinanditabbaɱ na-p-paṭikkositabbaɱ.|| ||

Anabhinan'ditvā a-p-paṭikkositvā tāni pada-vyañ janāni sādhukaɱ uggahetvā sutte otāretabbāni vinaye sandassetabbāni tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na c'eva sutte otaranti na ca vinaye sandissanti,||
niṭṭhamettha gantabbaɱ: 'addhā idaɱ na c'eva tassa Bhagavato vacanaɱ,||
tassa ca Sanghassa duggahitan' ti.|| ||

Iti h'etaɱ bhikkhave chaḍḍeyyātha.|| ||

Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte c'eva otaranti vinaye ca sandissanti,||
niṭṭhamettha gantabbaɱ: [125] addhā idaɱ tassa Bhagavato vacanaɱ,||
tassa ca Sanghassa suggahitan' ti.|| ||

Idaɱ,||
bhikkhave,||
dutiyaɱ mahā'padesaɱ dhāreyyātha.|| ||

(2) Idha pana bhikkhave bhikkhu evaɱ vadeya: amukasmiɱ nāma āvāse sambahulā therā bhikkhu viharanti bahu-s-sutā āgatāgamā dhamma-dharā vinaya-dharā mātikā-dharā.|| ||

Tesaɱ me therānaɱ sammukhā sutaɱ sammukhā paṭiggahitaɱ 'ayaɱ dhammo ayaɱ vinayo idaɱ Satth-usāsanan' ti.|| ||

Tassa bhikkhave bhikkhuno bhāsitaɱ n'eva abhinanditabbaɱ na-p-paṭikkositabbaɱ.|| ||

Anabhinan'ditvā a-p-paṭikkositvā tāni pada-vyañ janāni sādhukaɱ uggahetvā sutte otāretabbāni vinaye sandassetabbāni.|| ||

Tāni ce sutte otāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na c'eva sutte otaranti na ca vinaye sandissanti,||
niṭṭhamettha gantabbaɱ: "addhā idaɱ na c'eva tassa Bhagavato vacanaɱ,||
tesañ ca therānaɱ duggahitan' ti.|| ||

Iti h'etaɱ bhikkhave chaḍḍeyyātha tāni ce sutte otārīyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte c'eva otaranti vinaye ca sandissanti,||
niṭṭhamettha gantabbaɱ: 'addhā idaɱ tassa Bhagavato vacanaɱ,||
tesañ ca therānaɱ suggahitan' ti.|| ||

Idaɱ,||
bhikkhave,||
tatiyaɱ mahā'padesaɱ dhāreyyātha.|| ||

(3)Idha pana bhikkhave bhikkhu evaɱ vadeyya: 'amukasmiɱ nāma āvāse eko thero bhikkhu viharati bahu-s-suto āgatāgamo dhamma-dharo vinaya-dharo mātikādharo.|| ||

Tassa me therassa sammukhā sutaɱ sammukhā paṭiggahitaɱ 'ayaɱ dhammo ayaɱ vinayo idaɱ Satth-usāsanan' ti.|| ||

Tassa bhikkhave bhikkhuno bhāsitaɱ n'eva abhinanditabbaɱ na-p-paṭikkositabbaɱ.|| ||

Anabhinan'ditvā a-p-paṭikkositvā tāni pada-vyañ janāni sādhukaɱ uggahetvā sutte otāretabbāni.|| ||

Vinaye sandassetabbāni.|| ||

Tāni ce sutte otārīyamānāni vinaye sandassīyamānāni na c'eva sutte otaranti na ca vinaye sandissanti,||
niṭṭhamettha gantabbaɱ: 'addhā idaɱ na c'eva tassa Bhagavato vacanaɱ,||
tassa ca therassa duggahitan' ti.|| ||

Iti h'etaɱ bhikkhave chaḍḍeyyātha.|| ||

Tāni ce sutte otārīyamānāni vinaye sandassīyamānāni sutte c'eva otaranti vinaye ca sandissanti,||
niṭṭhamettha gantabbaɱ: [126] addhā idaɱ tassa Bhagavato vacanaɱ,||
tassa ca therassa suggahitan' ti.|| ||

Idaɱ,||
bhikkhave,||
catutthaɱ mahā'padesaɱ dhāreyyātha.|| ||

(4) Ime kho bhikkhave cattāro mahā'padese dhāreyyāthā" ti.|| ||

Tatra pi sudaɱ Bhagavā bhoganagare viharanto Ānande cetiye etad eva bahulaɱ bhikkhunaɱ dhammiɱ kathaɱ karoti: 'Iti sīlaɱ,||
iti samādhi,||
iti paññā.|| ||

Sīla-paribhāvito samādhi maha-p-phalo hoti mahā-nisaɱso.|| ||

Samādhi-paribhāvitā paññā maha-p-phalā hoti mahā-nisaɱsā.|| ||

Paññā-paribhāvitaɱ cittaɱ samma-d-eva āsavehi vimuccati.|| ||

Seyyath'īdaɱ kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavā' ti.|| ||

(Cunda - kammāraputtakathā)|| ||

84. Atha kho Bhagavā bhoganagare yath-ā-bhirattaɱ viharitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: "āyām Ānanda yena pāvā,||
ten'upasankamissāmā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti.kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena pāvā tad avasari.|| ||

Tatra sudaɱ Bhagavā Pāvāyaɱ viharati Cundassa kammāraputtassa Ambavane.|| ||

Assosi kho Cundo kammāraputto 'Bhagavā kira pāvaɱ anuppatto Pāvāyaɱ viharati mayhaɱ Ambavane' ti.|| ||

Atha kho Cundo kammāraputto yena Bhagavā ten'upasankami upasankamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinnaɱ kho Cundaɱ kammāraputtaɱ Bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaɱsesi.|| ||

Atha kho Cundo kammāraputto Bhagavatā dhammiyā kathāya sanda-s-sito samāda-pito samutte-jito sampahaɱ-sito Bhagavantaɱ etad avoca: 'adhivāsetu me bhante Bhagavā cātanāya bhattaɱ saddhiɱ bhikkhu saŋghenā' ti.|| ||

Adhivāsesi Bhagavā tuṇhī-bhāvena.|| ||

Atha kho Cundo kammāraputto Bhagavato adhivāsanaɱ [127] viditvā uṭṭhāy āsanā Bhagavantaɱ abhivādetvā padakkhīṇaɱ katvā pakkāmi.|| ||

Atha kho Cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaɱ khādanīyaɱ bhojanīyaɱ paṭiyādāpetvā pahūtañ ca sūkaramaddavaɱ,||
Bhagavato kālaɱ ārocāpesi: kālo bhante,||
niṭṭhitaɱ bhattanti.|| ||

Atha kho Bhagavā pubbaṇha-samayaɱ nivāsetvā patta-cīvaraɱ ādāya saddhiɱ bhikkhu-saŋghena yena Cundassa kammāraputtassa nivesanaɱ ten'upasankami upasankamitvā paññatte āsane nisīdi.|| ||

Nisajja kho Bhagavā Cundaɱ kammāraputtaɱ āmantesi: 'yante Cunda sūkaramaddavaɱ paṭiyattaɱ,||
tena maɱ parivisa.|| ||

Yaɱ panaññaɱ khādanīyaɱ bhojanīyaɱ yaṭiyattaɱ,||
tena bhikkhu-sanghaɱ parivisā' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho Cundo kammāraputto Bhagavato paṭissutvā yaɱ ahosi sūkaramaddavaɱ paṭiyattaɱ,||
tena Bhagavantaɱ parivisi.|| ||

Yaɱ panaññaɱ khādanīyaɱ bhojanīyaɱ paṭiyattaɱ,||
tena bhikkhu-sanghaɱ parivisi.|| ||

Atha kho Bhagavā Cundaɱ kammāraputtaɱ āmantesi: yante Cunda sūkaramaddavaɱ avasiṭṭhaɱ,||
taɱ sobbhe nikhanāhi.|| ||

Nāhaɱ taɱ Cunda passāmi sa-devake loke sa-Mārake,||
sa-brahmake,||
sa-s-samaṇa-brāhmaṇiyā pajāya sadeva-manussāya yassa taɱ paribhuttaɱ sammā pariṇāmaɱ gaccheyya aññatra Tathāgatassā' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho Cundo kammāraputto Bhagavato paṭissutvā,||
yaɱ ahosi sūkaramaddavaɱ avasiṭṭhaɱ taɱ sobbhe nikhaṇitvā,||
yena Bhagavā ten'upasankami: upasankamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinnaɱ kho Cundaɱ kammāraputtaɱ Bhagavā dhammiyā kathāya sanda-s-setvā samāda-petvā samutte-chetvā sampahaɱ-setvā uṭṭhāy āsanā pakkāmi.|| ||

(Lohitapakkhandikā ābādho)|| ||

85. Atha kho Bhagavato Cundasasa kammāraputtassa bhattaɱ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji lohitapakkhandikā.|| ||

Pabāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā.|| ||

[128] sudaɱ Bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihañña-māno.|| ||

Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: "āyām Ānanda yena kusinārā ten'upasankamissāmā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

"Cundassa bhattaɱ bhuñjitvā kamMārassāti me sutaɱ,|| ||

Ābādhaɱ samphusī dhīro pabā'haɱ māraṇantikaɱ.|| ||

Bhuttassa ca sūkaramaddavena|| ||

Byādhippabā'ho udapādi Satthuno|| ||

Viriñcamāno Bhagavā avoca|| ||

Gacchāmahaɱ kusināraɱ nagaranti."|| ||

(Ānandena pānīyāharaṇaɱ)|| ||

86. Atha kho Bhagavā maggā okkamma yena aññataraɱ rukkha-mūlaɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: "iŋgha me tvaɱ Ānanda catugguṇaɱ sanghāṭi paññapehi.|| ||

Kilanto'smi Ānanda,||
nisīdissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā catugguṇaɱ sanghāṭiɱ paññapesi.|| ||

Nisīdi Bhagavā paññatte āsane.|| ||

Nisajja kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: "iŋgha me tvaɱ Ānanda pānīyaɱ āhara,||
pipāsito'mhi Ānanda pivissāmī'ti evaɱ vutte āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca: "idāni bhante pañca-mattāni sakaṭasatāni atikkantāni.|| ||

Taɱ cakkacchinnaɱ udakaɱ parittaɱ lu'itaɱ āvilaɱ sandati.|| ||

Ayaɱ bhante kakutthā nadī avidūre acchodakā3 [129] sātodakā sītodakā setakā4 supatitthā ramaṇīyā.|| ||

Ettha Bhagavā pānīyañ ca pivissati,||
gattāni ca sītikarissatīti".|| ||

dutiyam pi kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: 'iŋgha me tvaɱ Ānanda pānīyaɱ āhara,||
pipāsito'smi Ānanda pivissāmī'ti dutiyam pi kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca: "idāni bhante pañca-mattāni sakaṭasatāni atikkantāni.|| ||

Taɱ cakkacchinnaɱ udakaɱ parittaɱ lu'itaɱ āvilaɱ sandati.|| ||

Ayaɱ bhante kakutthā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setakā4 suppatitthā ramaṇīyā.|| ||

Ettha Bhagavā pānīyañ ca pivissati,||
gattāni ca sītikarissatī" ti.|| ||

Tatiyam pi kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: 'iŋgha me tvaɱ Ānanda pānīyaɱ āhara,||
pipāsito'smi Ānanda pivissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā pattaɱ gahetvā yena sā nadikā ten'upasankami.|| ||

Atha kho sā nadikā cakkacchinnā parittā lu'itā āvilā sandamānā āyasmante Ānande upasankamante acchā vippasantā anāvilā sandittha.|| ||

Atha kho āyasmate,||
Ānandassa etad ahosi: 'acchariyaɱ vata bho,||
abbhutaɱ vata bho,||
Tathāgatassa mahiddhikatā mah-ā-nubhāvatā.|| ||

Ayaɱ hi sā nadikā cakkacchinnā parittā lu'itā āvilā sandamānā mayi upasankamante acchā vi-p-pasannā anāvilā sandatī" ti.|| ||

Pattena pānīyaɱ ādāya yena Bhagavā ten'upasankami,||
upasankamitvā Bhagavantaɱ etad avoca:|| ||

"Acchariyaɱ bhante,||
abbhutaɱ bhante,||
Tathāgatassa mahiddhikatā mah-ā-nubhāvatā.|| ||

Idāni sā bhante nadikā cakkacchinnā parittā lu'itā āvilā sandamānā mayi upasankamante acchā vi-p-pasannā anāvilā sandittha.|| ||

Pivatu Bhagavā pānīyaɱ,||
pivatu Sugato pānīyanti".|| ||

Atha kho Bhagavā pānīyaɱ apāsi.|| ||

(Pukkusamallaputtakathā)|| ||

87. [130] Tena kho pana samayena pukkuso mallaputto ā'ārassa kālāmassa sāvako kusinārāya pāvaɱ addhāna-magga-paṭipanno hoti.|| ||

Addasā kho pukkuso mallaputto Bhagavantaɱ aññatarasmiɱ rukkha-mūle nisinnaɱ.|| ||

Disvā yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdiɱ.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinno kho pukkuso mallaputto Bhagavantaɱ etad avoca: "acchariyaɱ bhante,||
abbhutaɱ bhante,||
santena vata bhante pabba-jitā vihārena viharanti.|| ||

Bhūta-pubbaɱ bhante,||
ā'āro kālāmo addhāna-magga-paṭipanno maggā okkamma avidūre aññatarasmiɱ rukkha-mūle divā-vihāraɱ nisīdi.|| ||

Atha kho bhante pañca-mattāni sakaṭasatāni ā'āraɱ kālāmaɱ nissāya nissāya ati-k-kamiɱsu.|| ||

Atha kho bhante aññataro puriso tassa sakaṭasatthassa piṭṭhito piṭṭhito āga-c-chanto yena ā'āro kālāmo ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā ā'āraɱ kālāmaɱ etad avoca: "api bhante pañca-mattāni sakaṭasatāni ati-k-kamantāni addasā?'Ti 'na kho ahaɱ āvuso addasanti.|| ||

' 'Kim pana bhante saddaɱ assosi?'Ti.|| ||

'Na kho ahaɱ āvuso saddaɱ assosin' ti.|| ||

'Kim pana bhante sutto ahosī' ti?|| ||

Na kho ahaɱ āvuso sutto ahosi'nti 'kimpana bhante saññī ahosī ?'Ti 'evamāvuso' ti.|| ||

'So tvaɱ bhante saññī samāno jāgaro mañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya ati-k-kamantāni n'eva addasa na pana saddaɱ assosi apissu te bhante sanghāṭi rajena okiṇṇā" ti?|| ||

'Evam āvuso' ti.|| ||

Atha kho bhante tassa purisassa etad ahosi: acchariyaɱ vata bho,||
abbhutaɱ vata bho,||
santena vata bho pabba-jitā vihārena viharanti,||
yatra hi nāma saññī [131] samāno jāgaro pañca-mattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya ati-k-kamantāni n'eva dakkhiti,||
na pana saddaɱ sossatī'ti ā'āre kālāme uḷāraɱ pasādaɱ paveditvā pakkāmī" ti.|| ||

Taɱ kim maññasi pukkusa,||
katamannu kho dukkarataraɱ vā du-r-abhisambhavataraɱ vā yo saññī samāno jāgaro pañca-mattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya ati-k-kamantāni n'eva passeyya,||
na pana saddaɱ suṇeyya,||
yo vā saññī samāno jāgaro deve vassante deve gala-galāyante vijjutāsu1 niccharantisu asaṇiyā phalantiyā n'eva passeyya na pana saddaɱ suṇeyyā" ti?|| ||

"Kiñhi bhante karissanti pañca vā sakaṭasatāni cha vā sakaṭasatāni satta vā sataṭasatāni aṭṭha vā sakaṭasatāni nava vā sakaṭasatāni sakaṭasahassaɱ vā sakaṭasata-sahassaɱ vā.|| ||

Atha kho etad eva dukkarataraɱ c'eva du-r-abhisambhavatarañca yo saññī samāno jāgaro deve vassante deve gala-galāyante vijjutāsu niccharantīsu asaṇiyā phalantiyā n'eva passeyya na pana saddaɱ suṇeyyā" ti.|| ||

Ekam idāhaɱ pukkusa samayaɱ ātumāyaɱ viharāmi bhūsāgāre.|| ||

Tena kho pana samayena deve vassante deve gala-galāyante vijjutāsu niccharantīsu asaṇiyā phalantiyā avidūre.|| ||

Bhūsāgārassa dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balivaddā.|| ||

Atha kho pukkusa ātumāya mahā-jana-kāyo ni-k-khamitvā yena te dve kassakā bhātaro hatā cattārā ca balivaddā,||
ten'upasankami.|| ||

Tena kho pan'āhaɱ pukkusa samayena bhusāgārā ni-k-khamitvā bhusāgāradvāre abbhokāse caŋkamāmi.|| ||

Atha kho pukkusa aññataro puriso tamhā mahā-jana-kāyā yen'āhaɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā maɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ aṭṭhāsi.|| ||

Eka-m-antaɱ ṭhitaɱ kho ahaɱ pukkusa taɱ purisaɱ etad avocaɱ 'kin nu kho so āvuso mahā-jana-kāyo sanni-patito" ti?|| ||

[132] idāni bhante deve vassante deve gala-galāyante vijjutāsu niccharantīsu asaṇiyā phalantiyā dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balivaddā.|| ||

Ettheso mahā-jana-kāyo sanni-patito.|| ||

Tvampana bhante kuhiɱ ahosī" ti?|| ||

'Idh'eva kho ahaɱ āvuso ahosin' ti.|| ||

'Kim pana bhante na addasā" ti?|| ||

'Na kho ahaɱ āvuso addasan' ti.|| ||

'Kim pana bhante saddaɱ assosī' ti?|| ||

'Na kho ahaɱ āvuso saddaɱ assosin' ti.|| ||

'Kim pana bhante sutto ahosī" ti?|| ||

'Na kho ahaɱ āvuso sutto ahosin' ti.|| ||

'Kim pana bhante saññī ahosī" ti?|| ||

'Evam āvuso' ti.|| ||

'So tvaɱ bhante saññī samāno jāgaro deve vassante deve gala-galāyante vijjutāsu niccharantīsu asaṇiyā phalantiyā n'eva addasa,||
na pana saddaɱ assosī' ti?|| ||

'Evam āvuso' ti.|| ||

Atha kho pukkusa,||
tassa purisassa etad ahosi.|| ||

'Acchariyaɱ vata bho abbhutaɱ vata bho,||
santena vata bho pabba-jitā vihārena viharanti.|| ||

Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro deve vassante deve gala-galāyante vijjutāsu niccharantīsu asaṇiyā phalantiyā n'eva dakkhīti na pana saddaɱ sossatī'ti mayi uḷāraɱ pasādaɱ pavedetvā maɱ abhivādetvā padakkhiṇaɱ katvā pakkāmī" ti.|| ||

Evaɱ vutte pukkuso mallaputto Bhagavantaɱ etad avoca: 'es'āhaɱ bhante yo me ā'āre kālame pasādo,||
taɱ mahāvāte vā opunāmi,||
sīgha-sotāya vā nadiyā pavāhemi.|| ||

Abhikkantaɱ bhante,||
abhikkantaɱ bhante.|| ||

Seyyathā pi bhante nikkujjitaɱ vā ukkujjeyya,||
paṭi-c-channaɱ vā vivareyya,||
mūḷhassa vā Maggaɱ ācikkheyya,||
andha-kāre vā tela-pajjotaɱ dhāreyya cakkhu-manto rūpāni dakkhantīti,||
evam eva Bhagavatā aneka-pariyāyena dhammo pakāsito.|| ||

Es'āhaɱ bhante Bhagavantaɱ saraṇaɱ gacchāmi [133] Dhammañ ca bhikkhu-sanghañ ca.|| ||

Upāsakaɱ maɱ Bhagavā dhāretu ajja-t-agge pāṇupetaɱ saraṇaɱ gatanti.|| ||

Atha kho pukkuso mallaputto aññataraɱ purisaɱ āmantesi.|| ||

'Iŋgha me tvaɱ bhaṇe siŋgivaṇṇaɱ yugaɱ maṭṭhaɱ dhāraṇiyaɱ āhāra' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti so puriso pukkusassa mallaputtassa paṭissutvā taɱ siŋgīvaṇṇaɱ yugaɱ maṭṭhaɱ dhāraṇiyaɱ āhari.|| ||

Atha kho pukkuso mallaputto taɱ siŋgivaṇṇaɱ yugaɱ maṭṭhaɱ dhāraṇīyaɱ Bhagavato upanāmesi 'idambhante siŋgivaṇṇaɱ yugaɱ maṭṭhaɱ dhāraṇīyaɱ.|| ||

Tamme bhante Bhagavā patigaṇhātu anukampaɱ upādāyā' ti.|| ||

'Tena hi pukkusa ekena maɱ acchādehi ekena Ānandan' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho pukkuso mallaputto Bhagavato paṭissutvā ekena Bhagavantaɱ acchādesi ekena āyasmantaɱ Ānandaɱ.|| ||

Atha kho Bhagavā pukkusaɱ mallaputtaɱ dhammiyā kathāya sandassesi,||
samādapesi,||
samuttejesi,||
sampahaɱsesi.|| ||

Atha kho pukkuso mallaputto Bhagavatā dhammiyā kathāya sanda-s-sito samāda-pito samutte-jito sampahaɱ-sito uṭṭhāy āsanā Bhagavantaɱ abhivādetvā padakkhiṇaɱ katvā pakkāmi.|| ||

88. Atha kho āyasmā Ānando acira-pakkante pukkuse mallaputte taɱ siŋgivaṇṇaɱ yugaɱ maṭṭhaɱ dhāraṇīyaɱ Bhagavato kāyaɱ upanāmesi taɱ Bhagavato kāyaɱ upanāmitaɱ vītaccikaɱ viya khāyati.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca: 'acchariyambhante,||
abbhutambhante,||
yāvaparisuddho bhante Tathāgatassa chavivaṇṇo pariyodāto.|| ||

Idambhante siŋgivaṇṇaɱ yugaɱ maṭṭhaɱ dhāraṇīyaɱ Bhagavato [134] upanāmitaɱ vītaccikaɱ ciya khāyatī' ti.|| ||

"Evam etaɱ Ānanda,||
dvīsu kho Ānanda kālesu ativiya Tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto.|| ||

Katamesu dvīsu? Yañ ca Ānanda rattiɱ Tathāgato anuttaraɱ sammā-sambodhiɱ abhisambujjhati,||
yañ ca rattiɱ Tathāgato anupādisesāya Nibbānadhātuyā parinibkhāyati imesu kho Ānanda dvīsu kālesu ativiya Tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto.|| ||

Ajja kho pan'Ānanda rattiyā pacchime yāme kusinārāyaɱ upavattane mallānaɱ sālavane antarena yamakasālānaɱ Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Āyām Ānanda yena kakutthā nadī ten'upasankamissāmā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti.kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

"Siŋgivaṇṇaɱ yugaɱ maṭṭhaɱ pukkuso abhihārayi,|| ||

Tena acchādito Satthā hemavaṇṇo asobhathā" ti.|| ||

(Ambavanūpagamanaɱ)|| ||

89. Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena kakutthā nadī ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā kakutthaɱ nadiɱ ajjhogāhetvā nahātvā ca pivitvā ca pacc'uttaritvā yena ambavanaɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā āyasmantaɱ Cundakaɱ āmantesi.|| ||

'Iŋgha me Cundaka catugguṇaɱ sanghāṭiɱ paññāpehi.|| ||

Kilanto'smi Cundaka nipajjissāmī' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Cundako Bhagavato paṭissutvā catugguṇaɱ sanghāṭiɱ paññāpesi.|| ||

Atha kho Bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaɱ kappesi pāde pādaɱ accādhāya sato sampajāno uṭṭhāna-saññaɱ [135] mana-sikaritvā.|| ||

Āyasmā pana Cundako tatth'eva Bhagavato purato nisīdi.|| ||

"Ganatvāna Buddho nadiyaɱ kakutthaɱ acchodakaɱ sātodakaɱ vi-p-pasannaɱ,|| ||

Ogāhi Satthā sukilantarūpo Tathāgato appaṭimo'dha loke.|| ||

Nahātvā ca pītvā cudatāri Satthā purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe.|| ||

Satthā pavattā Bhagavā'dha dhamme upāgamī ambavanaɱ mahesī.|| ||

Āmantayī vundakaɱ nāma bhikkhuɱ catugguṇaɱ patthara me nipacchaɱ|| ||

So vodito bhāvitattena vundo catugguṇaɱ patthari khippameva|| ||

Nipajji Satthā sukilantarūpo Cundo pi tattha pamukhe nisīdī" ti.|| ||

(Dve piṇḍa-pātā samaphalā)|| ||

90. Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi.|| ||

"Siyā kho pan'Ānanda Cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraɱ upadaheyya" 'tassa te āvuso Cunda,||
alābhā,||
tassa te dulladdhaɱ,||
yassa te Tathāgato pacchimaɱ piṇḍa-pātaɱ bhuñjitvā parinibbuto' ti.|| ||

CundassĀnanda kammāraputtassa evaɱ vippaṭisāro vinetabbo.|| ||

Tassa te āvuso lābhā,||
tassa te su-laddhaɱ,||
yassa te Tathāgato pacchimaɱ piṇḍa-pātaɱ bhuñjitvā parinibbuto.|| ||

Sammukhā me taɱ āvuso Cunda Bhagavato sutaɱ sammukhā paṭiggahītaɱ 'dve' me piṇḍa-pātā samaphalā [136] samavipākā ativiya aññehi piṇḍa-pātehi maha-p-phalatarā ca mahā-nisaɱsatarā ca.|| ||

Katame dve? Yañ ca piṇḍa-pātaɱ bhuñjitvā Tathāgato anuttaraɱ sammā-sambodhiɱ abhisambujjhati,||
yañ ca piṇḍa-pātaɱ bhuñjitvā Tathāgato anupādisesāya Nibbānadhātuyaɱ parinibkhāyati,||
ime dve piṇḍa-pātā samaphalā samavipākā ativiya aññehi piṇḍa-pātehi maha-p-phalatarā ca mahā-nisaɱsatarā ca.|| ||

Āyusaŋvatta-nikaɱ pan'āyasmatā cundena kammāraputtena kammaɱ upacitaɱ sukha-saŋvatta-nikaɱ pan'āyasmatā cundena kammāraputtena kammaɱ upacitaɱ.|| ||

Vaṇṇasaŋvatta-nikaɱ pan'āyasmatā cundena kammāraputtena kammaɱ upacitaɱ.|| ||

Yasasaŋvatta-nikaɱ pan'āyasmatā cundena kammāraputtena kammaɱ upacitaɱ.|| ||

Ādhipateyyasaŋvatta-nikaɱ pan'āyasmatā cundena kammāraputtena kammaɱ upacitan' ti.|| ||

Cundassa Ānanda kammāraputtassa evaɱ vippaṭisāro paṭivinetabbo" ti.|| ||

Atha kho Bhagavā etam atthaɱ viditvā tāyaɱ velāyaɱ imaɱ udānaɱ udānesi:|| ||

"Dadato puññaɱ pavaḍḍhati saññamato veraɱ na vīyati,|| ||

Kusalo ca jahāti pāpakaɱ rāgadosamoha-k-khayā sa nibbuto' ti.|| ||

A'ārāvedallabhāṇavāro catuttho.|| ||

(Kusinārā gamanaɱ)|| ||

[137] 91. Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi āyām Ānanda yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaɱ tīraɱ,||
yena kusinārā,||
yena upavattanaɱ mallānaɱ sāla-vanaɱ,||
ten'upasankamissāmā' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho Bhagavā mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaɱ tīraɱ,||
yena kusinārā,||
yena upavattanaɱ mallānaɱ sāla-vanaɱ,||
ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi.|| ||

"Iŋgha me tvaɱ Ānanda antarena yamakasālānaɱ uttarasīsakaɱ mañcakaɱ paññāpehi.|| ||

Kilanto'smi Ānanda nipajjissāmī' ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā antarena yamakasālānaɱ uttarasīsakaɱ mañcakaɱ paññāpesi.|| ||

Atha kho Bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaɱ kappesi pāde pādaɱ accādhāya sato sampajāno.|| ||

92. Tena kho pana samayena yamakasālā sabbaphāliphullā honti akālapupphehi.|| ||

Te Tathāgatassa sarīraɱ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti Tathāgatassa pūjāya.|| ||

Dibbāni pi mandāravapupphāni anta'ikkhā papatanti,||
yāni Tathāgatassa sarīraɱ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti Tathāgatassa pūjāya dibbāni pi candanacuṇṇāni anta'ikkhā papatanti.|| ||

Tāni Tathāgatassa sarīraɱ [138] okiranti ajjhokiranti abhippakiranti Tathāgatassa pūjāya.|| ||

Dibbāni pi turiyāni anta'ikkhe vajjanti.|| ||

Tathāgatassa pūjāya.Dibbāni pi saŋgītāni anta'ikkhe vattanti Tathāgatassa pūjāya.|| ||

Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: sabbaphāliphullā kho Ānanda yamakasālā akālapupphehi te Tathāgatassa sarīraɱ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti Tathāgatassa pūjāya.|| ||

Dibbānipi mandāravapupphāni anta'ikkhā papatanti,||
tāni Tathāgatassa sarīraɱ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti Tathāgatsa pūjāya.|| ||

Dibbāni pi candanacuṇṇāni anta'ikkhā papatanti,||
tāni Tathāgatassa sarīraɱ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti Tathāgatassa pūjāya.|| ||

Dibbāni pi turiyāni anta'ikkhe vajjanti Tathāgatassa pūjāya.|| ||

Dibbānipi saŋgitāni anta'ikkhe vattanti Tathāgatassa pūjāya.|| ||

Na kho Ānanda ettāvatā Tathāgato sakkato vā hoti garukato vā mānito vā pūjito vā apacito vā,||
yo kho Ānanda bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipanno viharati sāmīci-paṭipanno anuDhamma-cārī,||
so Tathāgataɱ sakkaroti garukaroti māneti pūjeti apaciyati paramāya pūjāya.|| ||

Tasmā ti h'Ānanda Dhamm-ā-nu-Dhamma-paṭipannā viharissāma sāmīci-paṭipannā anu-Dhammacārino ti,||
evaɱ hi vo Ānanda sikkhitabban ti.|| ||

Upavāṇa thero|| ||

93. Tena kho pana samayen'āyasmā upavāṇo Bhagavato purato ṭhito hoti Bhagavantaɱ vījamāno.|| ||

Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ upavāṇaɱ apasādesi: 'apehi bhikkhu.|| ||

Mā me purato aṭṭhāsī' ti.|| ||

Atha kho āyasmato Ānandassa etad ahosi: 'ayaɱ kho [139] āyasmā upavāṇo dīgha-rattaɱ Bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī.|| ||

Atha ca pana Bhagavā pacchime kāle āyasmantaɱ upavāṇaɱ apasādesi: apehi bhikkhu,||
mā me purato aṭṭhāsī" ti.|| ||

Ko nu kho hetu ko paccayo yaɱ Bhagavā āyasmantaɱ upavāṇaɱ apasāresi.|| ||

Apehi bhikkhu mā me purato aṭhāsī' ti.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca: ayaɱ bhante āyasmā upavāṇo dīgha-rattaɱ Bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī,||
atha ca pana Bhagavā pacchime kāle āyasmantaɱ upavāṇaɱ apasādeti: apehi bhikkhu,||
mā me purato aṭṭhāsī" ti.|| ||

Ko nu kho bhante hetu ko paccayo yaɱ Bhagavā āyasmantaɱ upavāṇaɱ apasādeti apehi bhikkhu mā me purato aṭṭhāsī' ti?|| ||

Yebhuyyena Ānanda dasasu sahassīsu loka-dhātusu devatā sanni-patitā Tathāgataɱ dassanāya,||
yāvatā Ānanda kusinārā upavattanaɱ mallānaɱ sāla-vanaɱ samannato dvādasayojanāni n'atthi so padeso Vāḷagga koṭinittudana mattopi mahesakkhāhi devatāhi apthuṭo.|| ||

Devatā Ānanda ujjhāyanti dūrā ca vata mahā āgatā Tathāgataɱ dassanāya.|| ||

Kadāci karahaci Tathāgatā loke uppajjanti arahanto Sammā-Sambuddhā ajjeva rattiyā pacchime yāme Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ bhavissati,||
ayañ ca mahesakkho bhikkhu Bhagavato purato ṭhito ovārento,||
na mayaɱ labhāma pacchime kāle Tathāgataɱ dassanāyā' ti.|| ||

94. Kathaɱ bhūtā pana bhante Bhagavā devatā manasi karotī' ti.|| ||

"SantĀnanda devatā ākāse pathavisaññiniyo,||
kese pakiriya kandanti,||
bāhā paggayha kandanti,||
chinnapātaɱ [140] papatanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti atikhippaɱ Bhagavā parinibbāyissati,||
atikhippaɱ Sugato parinibbāyissati,||
atikhippaɱ cakkhu loke antara-dhāyissatī'ti santĀnanda devatā paṭhaviyaɱ paṭhavi-saññiniyo,||
kesepakiriya kandanti,||
bāhā paggayha kandanti,||
chinnapātaɱ papatanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti:|| ||

Atikhippaɱ Bhagavā parinibbāyissati,||
atikhippaɱ Sugato parinibbāyissati,||
atikhippaɱ cakkhu1 loke antara-dhāyissatīti!|| ||

Yā pana tā devatā vīta-rāgā,||
tā satā sampajānadā adhivāsenti: aniccā sankhārā taɱ kutettha labbhā?Ti,|| ||

95. "Pubbe bhante disāsu vassaɱ vutthā bhikkhū āga-c-chanti Tathāgataɱ dassanāya.|| ||

Te mayaɱ labhāma mano-bhāvanīye bhikkhū dassanāya labhāma payirupāsānāya,||
Bhagavato pana mayaɱ bhante accayena na labhissāma mano-bhāvanīye bhikkhu dassanāya na labhissāma payirupāsanāyā" ti.|| ||

"Cattār'imāni Ānanda saddhassa kula-puttassa dassanīyāni saɱvejanīyāni ṭhānāni.|| ||

Katamāni cattāri?|| ||

'Idha Tathāgato jāto'ti Ānanda saddhassa kula-puttassa dassanīyaɱ saɱvejanīyaɱ ṭhānaɱ.|| ||

'Idha Tathāgato anuttaraɱ sammā-sambodhiɱ abhisambuddho' ti.|| ||

Ānanda saddhassa kula-puttassa dassanīyaɱ saɱvejanīyaɱ ṭhānaɱ.|| ||

'Idha Tathāgatena anuttaraɱ Dhamma-cakkaɱ pavattitan' ti.|| ||

Ānanda saddhassa kula-puttassa dassanīyaɱ saɱvejanīyaɱ ṭhānaɱ.|| ||

'Idha Tathāgato anupādisesāya Nibbānadhātuyā' parinibbutoti Ānanda saddhassa kula-puttassa dassanīyaɱ saɱvejanīyaɱ ṭhānaɱ.|| ||

[141] imāni kho Ānanda cattāri saddhassa kula-puttassa dassanīyāni saɱvejanīyāni ṭhānāni.|| ||

Āgamissanti kho Ānanda saddhā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo'dha Tathāgato jāto ti pi,||
idha Tathāgato anuttaraɱ sammā-sambodhiɱ abhisambuddhoti pi,||
idha Tathāgatena anuttaraɱ Dhamma-cakkaɱ pavattitantipi,||
idha Tathāgato anupādisesāya Nibbānadhātuyā parinibbuto ti pi.|| ||

Ye hi keci Ānanda cetiyacārikaɱ āhiṇḍantā pasanna-cittā kālaɱ karissanti,||
sabbe te kāyassa bhedā param maraṇā sugatiɱ saggaɱ lokaɱ upapajjissantiti.|| ||

Ānanda pucchā kathā|| ||

96. "Kathaɱ mayaɱ bhante mātu-gāme paṭipajjāmā" ti?|| ||

"Adassanaɱ ānandā" ti.|| ||

"Dassane Bhagavā sati kathaɱ paṭipajjitabbanti?"|| ||

"Anālāpo ānandā" ti.|| ||

"Alapattena pana bhante kathaɱ paṭipajjitabbanti?"|| ||

"Sati Ānanda upaṭṭhapetabbā" ti.|| ||

Kathaɱ mayaɱ bhante Tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā" ti?|| ||

"Avyāvaṭā tumhe Ānanda hotha Tathāgatassa sarīrapūjāya.|| ||

Iŋgha tumhe Ānanda sadatthe,||
ghaṭatha sadatthamanuyujjatha,||
sadatthe appamattā ātāpino pahit'attā viharatha,||
santĀnanda khattiya-paṇḍitā pi brāhmaṇa-paṇḍitā pi gahapati-paṇḍitā pi Tathāgate ahippasannā te Tathāgatassa sarīrapūjaɱ karissantī" ti.|| ||

"Kathaɱ pana bhante Tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbantī?"|| ||

"Yathā kho Ānanda rañño cakka-vattissa sarīre paṭipajjanti,||
evaɱ Tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbanti" "kathaɱ pana bhante rañño cakka-vattissa sarīre paṭipajjanti" ti?|| ||

"Rañño Ānanda cakka-vattissa sarīraɱ ahatena vatthena veṭhenti.|| ||

Ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti.|| ||

Vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena [142] veṭhenti.|| ||

Etenūpāyena pañcahi yugasatehi rañño cakka-vattissa sarīraɱ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaɱ citakaɱ karitvā rañño cakka-vattissa sarīraɱ jhāpenti.|| ||

Cātummahā-pathe rañño cakakavattissa thūpaɱ karonti.|| ||

Evaɱ kho Ānanda rañño cakka-vattissa sarīre paṭipajjanti.|| ||

Yathā kho Ānanda rañño cakka-vattissa sarīre paṭipajjanti evaɱ Tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaɱ cātu-m-mahā-pathe Tathāgatassa thūpo kātabbo.|| ||

Tattha ye mālaɱ vā gandhaɱ vā cuṇṇakaɱ3 vā āropessanti vā abhivādessanti vā,||
cittaɱ vā pasādessanti,||
tesantaɱ bhavissati dīgha-rattaɱ hitāya sukhāyā" ti.|| ||

Thūpārahā puggalā.|| ||

97. "Cattāro'me Ānanda thūpa-rahā.|| ||

Katame cattāro?|| ||

Tathāgato arahaɱ Sammā-SamBuddho thūpa-raho.|| ||

Paccekasambuddho thūpa-raho,||
Tathāgatassa sāvako thūpa-raho,||
rājā cakka-vattī thūpa-raho' ti.|| ||

KiñcĀnanda attha-vasaɱ paṭicca Tathāgato arahaɱ Sammā-SamBuddho thūpa-raho?|| ||

Ayaɱ tassa Bhagavato arahato Sammā-Sam-Buddhassa thūpo ti Ānanda bahū janā cittaɱ pasādenti,||
te tatthacittaɱ pasādetvā kāyassa bhedā param maraṇā sugatiɱ saggaɱ lokaɱ upapajjanti.|| ||

Idaɱ kho Ānanda attha-vasaɱ paṭicca Tathāgato arahaɱ Sammā-SamBuddho thūpa-raho.|| ||

KiñcĀnanda attha-vasaɱ paṭicca paccekasambuddho thūpa-raho? Ayaɱ tassa Bhagavato paccekasambuddhassa [143] thūpo ti Ānanda bahūjanā cittaɱ pasādenti.|| ||

Te tattha cittaɱ pasādetvā kāyassa bhedā param maraṇā sugatiɱ saggaɱ lokaɱ upapajjanti.|| ||

Idaɱ kho Ānanda attha-vasaɱ paṭicca paccekasambuddho thūpa-raho.|| ||

KiñcĀnanda attha-vasaɱ paṭicca Tathāgatassa sāvako thūpa-raho? Ayaɱ tassa Bhagavato arahato Sammā-Sam-Buddhassa sāvakassa thūpo ti Ānanda bahū janā cittaɱ pasādenti.|| ||

1 Te tattha cittaɱ pasādetvā kāyassa bhedā param maraṇā sugatiɱ saggaɱ lokaɱ upapajjanti.|| ||

Idaɱ kho Ānanda attha-vasaɱ paṭicca Tathāgatassa sāvako thūpa-raho,|| ||

KiñcĀnanda attha-vasaɱ paṭicca rājā cakka-vattī thūpa-raho? Ayaɱ dhammikassa Dhamma-rañño thūpo ti Ānanda bahū janā cittaɱ pasādenti,||
te tattha cittaɱ pasādetvā kāyassa bhedā param maraṇā sugatiɱ saggaɱ lokaɱ upapajjanti.|| ||

Idaɱ kho Ānanda attha-vasaɱ paṭicca rājā cakka-vatti thūpa-raho.|| ||

Ime kho Ānanda cattāro thūpa-rahā" ti.|| ||

Ānandattherassa acchariya-Dhammā.|| ||

98. Atha kho āyasmā Ānando vihāraɱ pavisitvā kapisīsaɱ ālambitvā rodamāno aṭṭhāsi: "ahañca vat'amhi sekho sakaraṇīyo,||
Satthu ca me pari-Nibbānaɱ bhavissati yo mamaɱ3 ānukampako" ti.|| ||

atha kho Bhagavā bhikkhū āmantesi: "kahannu kho bhikkhave Ānando" ti."eso bhante āyasmā Ānando vihāraɱ pavisitvā kapisīsaɱ ālambitvā rodamāno ṭhito: 'ahañca vat'amhi sekho sakaraṇīyo Satthu ca me pari-Nibbānaɱ bhavissati yo mamaɱ ānukampako" ti.|| ||

Atha kho Bhagavā aññataraɱ bhikkhuɱ āmantesi: "ehi tvaɱ bhikkhu,||
mama vacanena Ānandaɱ āmantehi: Satthā taɱ āvuso Ānanda āmanteti" ti.[144] "evambhante'ti kho so bhikkhu Bhagavato paṭissutvā yen'āyasmā Ānando ten'upasankami,||
upasankamitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ etad avoca: Satthā taɱ āvuso Ānanda āmantetī" ti.|| ||

'Evam āvuso'ti kho āyasmā Ānando tassa bhikkhuno paṭissutvā yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavantaɱ abhivādetvā eka-m-antaɱ nisīdi,||
eka-m-antaɱ nisinnaɱ kho āyasmantaɱ Ānandaɱ Bhagavā etad avoca:|| ||

"Alaɱ Ānanda mā soci,||
mā paridevi- nanu etaɱ Ānanda mayā paṭikacc'eva akkhātaɱ sabbeh'eva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathā-bhāvo.|| ||

Taɱ kutettha Ānanda labbhā 'yan taɱ jātaɱ bhūtaɱ saŋkhataɱ paloka-dhammaɱ,||
taɱ vata Tathāgatassāpi sarīraɱ' māpalujjiti.|| ||

Netaɱ ṭhānaɱ vijjati.|| ||

Dīgha-rattaɱ kho te Ānanda Tathāgato pacc'upaṭṭhito mettena kāya-kammena hitena sukhena advayena appamāṇena,||
mettena vacī-kammena hitena sukhena advayena appamāṇena,||
mettena mano-kammena hitena sukhena advayena appamāṇena.|| ||

Katapuñño'si tvaɱ Ānanda padhānamanuyuñja ,||
khippaɱ hehisi1 anāsavo" ti.|| ||

99. Atha kho Bhagavā bhikkhū āmantesi: " ye pi te bhikkhave ahesuɱ atītam addhānaɱ arahanto Sammā-Sambuddhā,||
tesam pi Bhagavantaɱ etaparamāyeva upaṭṭhākā ahesuɱ seyyathā pi mayhaɱ Ānando.|| ||

Ye pi te bhikkhave bhavissanti anāgatam addhānaɱ arahanto Sammā-Sambuddhā,||
tesam pi Bhagavantānaɱ etaparamāyeva upaṭṭhākā bhavissanti seyyathā pi mayhaɱ Ānando,||
paṇḍito bhikkhave Ānando,||
medhāvī bhikkhave Ānando,||
jānāti 'ayaɱ kālo Tathāgataɱ dassanāya upasankamituɱ bhikkhūnaɱ,||
ayaɱ kālo bhikkhunīnaɱ ayaɱ kālo upāsakānaɱ,||
[145] ayaɱ kālo upāsikānaɱ,||
ayaɱ kālo rañño rāja-mahāmattānaɱ titthiyānaɱ titthiyasāvakānanti.'|| ||

100. Cattāro'me bhikkhave acchariyā abbhutā dhammā Ānande katame cattāro?|| ||

Sace bhikkhave bhikkhu-parisā Ānandaɱ dassanāya upasankamati,||
dassanena sā attamanā hoti.|| ||

Tatra ce Ānando dhammaɱ bhāsati,||
bhāsitena pi sā attamanā hoti,||
atittā'va bhikkhave bhikkhu-parisā hoti.|| ||

Atha kho Ānando tuṇhī hoti.|| ||

Sace bhikkhave bhikkhunī-parisā,||
upāsaka-parisā,||
upāsikāparisā Ānandaɱ dassanāya upasankamati,||
dassanena sā attamanā hoti.|| ||

Tatra ce Ānando dhammaɱ bhāsati bhāsitena pi sā attamanā hoti.|| ||

Atittā'va bhikkhave upāsikāparisā hoti.|| ||

Atha kho Ānando tuṇhī hoti.|| ||

Ime kho bhikkhave cattāro acchariyā abbhutā dhammā Ānande.|| ||

Cattāro'me bhikkhave acchariyā abbhutā dhammā raññe cakka-vattimhi.|| ||

Katame cattāro? Sace bhikkhave khattiya-parisā rājānaɱ cakka-vattiɱ dassanāya upasankamati,||
dassanena sā attamanā hoti.|| ||

Tatra ce rājā cakka-vattī bhāsati bhāsitena pi sā attamanā hoti atittā'va bhikkhave khattiya-parisā hoti.|| ||

Atha kho rājā cakka-vattī tuṇhī hoti.|| ||

Sace bhikkhave brāhmaṇa-parisā,||
gahapati-parisā,||
samaṇa-parisā rājānaɱ cakka-vattiɱ dassanāya upasankamati,||
dassanena sā attamanā hoti.|| ||

Tatra ce rājā cakka-vattī bhāsati ?āsitena pi sā attamanā hoti,||
atittā'va bhikkhave samaṇa-parisā hoti.|| ||

Atha kho rājā cakka-vatti tuṇhī hoti.|| ||

[146] evam eva kho,||
bhikkhave,||
cattāro 'me acchariyā abbhutā dhammā Ānande.|| ||

Sace bhikkhave bhikkhu-parisā Ānandaɱ dassanāya upasankamati,||
dassanena sā attamanā hoti,||
tatra ce Ānando dhammaɱ bhāsati,||
bhāsitena pi sā attamanā hoti,||
tatu ce Ānando dhammaɱ bhāsati,||
bhāsitena pi sā attamanā hoti,||
atittā'va bhikkhave bhikkhu-parisā hoti.|| ||

Atha kho Ānando tuṇhī hoti.|| ||

Sace bhikkhunī-parisā,||
upāsaka-parisā,||
upāsikāparisā Ānandaɱ dassanāya upasankamati,||
dassanena sā attamanā hoti,||
tatra ce Ānando dhammaɱ bhāsati bhāsitena pi sā attamanā hoti atittā'va bhikkhave upāsikāparisā hoti.|| ||

Atha kho Ānando tuṇhī hoti.|| ||

Ime kho bhikkhave cattāro acchariyā abbhutā dhammā Ānande' ti.|| ||

(Mahāsudassana sutta desanā.)|| ||

101. Evaɱ vutte āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca: "mā bhante Bhagavā imasmiɱ kuḍḍanagarake ujjaŋgalanagarake sākhānagarake parinibbāyī.|| ||

Santi bhante aññāni mahānagarāni,||
seyyath'īdaɱ campā Rājagahaɱ Sāvatthi sāketaɱ kosambī bārāṇasī.|| ||

Ettha Bhagavā parinibbātu.|| ||

Ettha bahū khattiya-mahā-sālā brāhmaṇa-mahā-sālā gahapati-mahā-sālā Tathāgate abhi-p-pasannā.|| ||

Te Tathāgatassa sarīrapūjaɱ karissanti" ti.|| ||

"Mā h'evaɱ Ānanda avaca,||
māhevaɱ Ānanda avaca kuḍḍanagarakaɱ ujjaŋgalanagarakaɱ sākhānagarakanti."|| ||

'Bhūta-pubbaɱ Ānanda rājā mahā sudassano nāma ahosi cakka-vattī dhammiko Dhamma-rājā cāturanto vijitāvī jana-padatthācariya-p-patto satta-ratana-samannāgato.|| ||

Rañño Ānanda mahā sudassanassa ayaɱ kusinārā kusāvatī nāma rājadhānī ahosi.|| ||

Puratthimena ca pacchimena ca dvādasayojanāni āyāmena,||
uttarena ca dakkhiṇena ca sattayojanāni vitthārena,||
kusāvatī Ānanda rājadhānī iddhā c'eva ahosi phītā [147] ca bahu-janā ca ākiṇṇa-manussā ca subhikkhā va.|| ||

Seyyathā pi Ānanda devānaɱ ā'akamandā nāma rājadhāni iddhā c'eva phitā ca bahu-janā ca ākiṇṇayakkhā ca subhikkhā ca,||
evam eva kho Ānanda kusāvatī rājadhānī iddhā c'eva ahosi phītā ca bahu-janā ca ākiṇṇa-manussā ca subhikkhā ca.|| ||

Kusāvatī Ānanda rājadhānī dasahi saddehi avīvittā ahosi divā c'eva rattiñca: seyyath'īdaɱ hatthi-saddena assa-saddena ratha-saddena bheri-saddena mudiŋgasaddena vīṇāsaddena gītasaddena saŋkhasaddena,||
sammasaddena tālasaddena asnātha pivatha khādathāti dasamena saddena.|| ||

Gaccha tvaɱ Ānanda,||
kusināraɱ pavisitvā kosinārakānaɱ mallānaɱ ārocehi: ajja kho vāseṭṭhā rattiyā pacchime yāme Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Abhi-k-kamatha vāseṭṭhā abhi-k-kamatha vāseṭṭhā,||
mā pacchā vippaṭi-sārino ahuvattha: amhākañ ca no gāmakkhette Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ ahosi,||
na mayaɱ labhimhā pacchime kāle Tathāgataɱ dassanāyā" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paṭissutvā nivāsetvā patta-cīvaraɱ ādāya attadutiyo kusināraɱ pāvisi.|| ||

Mallānaɱ vandanā|| ||

102. Tena kho pana samayena kosinārakā mallā santhāgāre sanni-patitā honti kenacideva karaṇīyena.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando yena kosinārakānaɱ mallānaɱ santhāgāraɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā kosinārakānaɱ mallānaɱ ārocesi "ajja kho vāseṭṭhā rattiyā pacchime yāme Tathāgatassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Abhi-k-kamatha vāseṭṭhā,||
abhi-k-kamatha vāseṭṭhā.|| ||

Mā pacchā vippaṭi-sārino ahuvattha! 'Amhākañ ca no gāmakkhette Tathāgatassa [148] pari-Nibbānaɱ ahosi,||
naɱ mayaɱ labhimhā pacchime kāle Tathāgataɱ dassanāyā" ti.|| ||

Idamāyasmato Ānandassa sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti,||
bāhā paggayha kandanti,||
chinnapātaɱ patanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti "atikhippaɱ Bhagavā parinibbāyissati,||
atikhippaɱ Sugato parinibbāyissati,||
atikhippaɱ cakkhu 1 loke antara-dhāyissatī" ti.|| ||

Atha kho mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā yena upavattaɱ mallānaɱ sāla-vanaɱ yen'āyasmā Ānando ten'upasankamiɱsu.|| ||

Atha kho āyasmato Ānandassa etad ahosi: sace kho ahaɱ kosinārake malle ekam-ekaɱ Bhagavantaɱ vandāpessamiɱ,||
avandito'va Bhagavā kosinārakehi mallehi bhavissati.|| ||

Athāyaɱ ratti vibhāyissati.|| ||

Yan nūnāhaɱ kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā Bhagavantaɱ vandāpeyyaɱ 'itthannāmo bhante mallo saputto sahariyo sapariso sāmacco Bhagavato pāde sirasā vandatī' ti.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā Bhagavantaɱ vandāpesi: 'itthannāmo bhante mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco Bhagavato pāde sirasā vandatī' ti.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando etena upāyena paṭhamen'eva yāmena kosinārake malle Bhagavantaɱ vandāpesi.|| ||

Subhadda paribbājaka vatthu|| ||

103. Subhadda paribbājaka vatthu|| ||

103. Tena kho pana samayena subhaddo nāma paribbājako kusinārāyaɱ paṭivasati.|| ||

Assosi kho subhaddo paribbājako: 'ajja kira rattiyā pacchime yāme samaṇassa Gotamassa pari-Nibbānaɱ bhavissatī' ti.|| ||

[149] atha kho subhaddassa paribbājakassa etad ahosi: "sutaɱ kho pana me'taɱ paribbājakānaɱ vuḍḍhānaɱ mahallakānaɱ ācariya-pācariyānaɱ bhāsa-mānānaɱ kadāci karahaci Tathāgatā loke uppajjanti arahanto Sammā-Sambuddhāti.|| ||

Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa Gotamassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Atthi ca me ayaɱ kaŋkhādhammo uppanno.|| ||

Evaɱ pasanno ahaɱ samaṇe gotame 'pahoti me Samaṇo Gotamo tathā dhammaɱ desetuɱ yathā'haɱ imaɱ kaŋkhādhammaɱ pajaheyyan' ti.|| ||

Atha kho subhaddo paribbājako yena upavattanaɱ mallānaɱ sāla-vanaɱ yen'āyasmā Ānando ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā āyasmantaɱ Ānandaɱ etad avoca: sutaɱ me taɱ bho Ānandaparibbājakānaɱ vuḍḍhānaɱ mahallakānaɱ ācariya-pācariyānaɱ bhāsa-mānānaɱ: "kadāvi karahaci Tathāgatā loke uppajjanti arahanto Sammā-Sambuddhā" ti.|| ||

Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa Gotamassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Atthi ca me ayaɱ kaŋkhādhammo uppanno,||
"evaɱ pasanno ahaɱ samaṇe gotame,||
pahoti me Samaṇo Gotamo tathā dhamaɱ desetuɱ yathā'haɱ imaɱ kaŋkhādhammaɱ pajaheyyaɱ.|| ||

Sādhāhaɱ bho Ānanda labheyyaɱ samaṇaɱ Gotamaɱ dassanāyā" ti.|| ||

Evaɱ vutte āyasmā Ānando subhaddaɱ paribbājakaɱ etad avoca: 'alaɱ āvuso subhadda,||
mā Tathāgataɱ viheṭhesi.|| ||

Kilanto Bhagavā" ti.|| ||

dutiyam pi kho subhaddo paribbājako āyasmantaɱ Ānandaɱ etad avoca: "sutaɱ me taɱ bho Ānanda paribbājakānaɱ vuḍḍhānaɱ mahallakānaɱ ācariya-pācariyānaɱ bhāsa-mānānaɱ: kadāci karahaci Tathāgatā loke uppajjanti arahanto Sammā-Sambuddhāti.|| ||

Ajjeva rattiyā pacchime yāme [150] samaṇassa Gotamassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Atthi ca me ayaɱ kaŋkhādhammo uppanno,||
evaɱ pasanno ahaɱ samaṇe gotame,||
'pahoti me Samaṇo Gotamo tathā dhammā desetuɱ yathā'haɱ imaɱ kaŋkhā dhammaɱ pajaheyyaɱ'.|| ||

Sādhāhaɱ bho Ānanda labheyyaɱ samaṇaɱ Gotamaɱ dassanāyā" ti.|| ||

dutiyam pi kho āyasmā Ānando subhaddaɱ paribbājakaɱ etad avoca: "alaɱ āvuso subhadda,||
mā Tathāgataɱ viheṭhesi kilanto Bhagavā" ti.|| ||

Tatiyam pi kho subhaddo paribbājako āyasmantaɱ Ānandaɱ etad avoca: "sutaɱ me taɱ bho Ānanda paribbājakānaɱ vuḍḍhānaɱ mahallakānaɱ ācariya-pācariyānaɱ bhāsa-mānānaɱ: kadāci karahaci Tathāgatā loke uppajjanti arahanto Sammā-Sambuddhāti.|| ||

Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa Gotamassa pari-Nibbānaɱ bhavissati.|| ||

Atthi ca me ayaɱ kaŋkhādhammo uppanno,||
evaɱ pasanno ahaɱ samaṇe gotame,||
'pahoti me Samaṇo Gotamo tathā dhammā desetuɱ yathā'haɱ imaɱ kaŋkhā dhammaɱ pajaheyyaɱ'.|| ||

Sādhāhaɱ bho Ānanda labheyyaɱ samaṇaɱ Gotamaɱ dassanāyā" ti.|| ||

Tatiyam pi kho āyasmā Ānando subhaddaɱ paribbājakaɱ etad avoca: "alaɱ āvuso subhadda,||
mā Tathāgataɱ viheṭhesi kilanto Bhagavā" ti.|| ||

104. Assosi kho Bhagavā āyasmato Ānandassa subhaddena paribbājakena saddhiɱ imaɱ kathā-sallāpaɱ.|| ||

Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: "alaɱ Ānanda mā subhaddaɱ vāresi,||
labhataɱ Ānanda subhaddo Tathāgataɱ dassanāya.|| ||

Yaɱ kiñci maɱ subhaddo pucchissati,||
sabbantaɱ aññāpekkho'va pucchissati no vihesāpekkho.|| ||

Yañ cassāhaɱ puṭṭho vyākarissāmi,||
taɱ khippameva ājānissatī" ti.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando subhaddaɱ paribbājakaɱ etad avoca: gacchāvuso subhadda,||
karoti te Bhagavā okāsanti.|| ||

Atha kho subhaddo paribbājako yena Bhagavā ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavatā saddhiɱ sammodi.|| ||

Sammodanīyaɱ kathaɱ sārāṇīyaɱ vīti-sāretvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinno kho subhaddo paribbājako Bhagavantaɱ etad avoca: 'ye' me bho Gotama samaṇa-brāhmaṇā saŋghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahu-janassa,||
seyyath'īdaɱ pūraṇo Kassapo,||
makkhali gosālo,||
ajito kesakambalo,||
pakudho kaccāyano,||
sañjayo belaṭṭhaputto.|| ||

NigaṇṭhoNātaputto,||
sabbe te sakāya paṭiññāya abbhaññiɱsu.|| ||

Sabbe va na [151] abbhaññiɱsu,||
udāhu ekacce abbhaññiɱsu ekacce nābbhaññiɱsū" ti?|| ||

"Alaɱ subhaddaɱ tiṭhate taɱ sabbe te sakāya paṭiññāya abbhaññiɱsu,||
sabb'eva na abbhaññiɱsu,||
udāhu ekacce abbhaññiɱsu ekacce nābbhaññiɱsū" ti.|| ||

Dhammaɱ te subhadda desissāmi.|| ||

Taɱ suṇāhi,||
sādhukaɱ manasi karohi,||
bhāsissāmī" ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho subhaddo paribbājako Bhagavato paccassosi,||
Bhagavā etad avoca:|| ||

105. "Yasmiɱ kho subhadda Dhamma-Vinaye Ariyo Aṭṭhaŋgiko Maggo na upalabbhati,||
samaṇo pi na upalabbhati,||
dutiyo pi tattha samaṇo na upalabbhati,||
tatiyo pi tattha samaṇo na upalabbhati,||
catuttho pi tattha samaṇo na upalabbhati.|| ||

Yasmiñca kho subhadda Dhamma-Vinaye Ariyo Aṭṭhaŋgiko Maggo upalabbhati,||
samaṇo pi tattha upalabbhati,||
dutiyo pi tattha samaṇo upalabbhati,||
tatiyo pi tattha samaṇo upalabbhati,||
catuttho pi tattha samaṇo upalabbhati.|| ||

Imasmiɱ kho subhadda Dhamma-Vinaye Ariyo Aṭṭhaŋgiko Maggo upalabbhati.|| ||

Idhe va subhadda samaṇo,||
idha dutiyo samaṇo,||
idha tatiyo samaṇo idha catuttho samaṇo.|| ||

Suññā parappavādā samaṇehi aññe.|| ||

Ime ca1 subhadda bhikkhū sammā vihareyyuɱ asuñño loko arahantehi assā" ti.|| ||

"Ekūnatiɱso vayasā subhadda|| ||

Yaɱ pabbajiɱ kiɱ kusalānuesī|| ||

Vassāni paññāsa samādhikāni|| ||

Yato ahaɱ pabba-jito subhadda|| ||

ñāyassa Dhammassa padesavatti|| ||

Ito bahiddhā samaṇo pi n'atthi.|| ||

[152] dutiyo pi samaṇo n'atthi,|| ||

Tatiyo pi samaṇo n'atthi,|| ||

Catuttho pi samaṇo n'atthi.|| ||

Suññā parappavādā samaṇehi aññe|| ||

Ime ca subhadda bhikkhū sammā vihareyyuɱ|| ||

Asuñño loko arahantehī" ti.|| ||

106. Evaɱ vutte subhaddo paribbājako Bhagavantaɱ etad avoca: abhikkantaɱ bhante,||
abhikkantaɱ bhante seyyathā pi bhante nikkujjitaɱ vā ukkujjeyya,||
paṭi-c-channaɱ vā vivareyya,||
mūḷhassa vā Maggaɱ ācikkheyya,||
andha-kāre vā tela-pajjotaɱ dhāreyya cakkhu-manto rūpāni dakkhintī" ti.|| ||

Evam eva Bhagavatā aneka-pariyāyena dhammo pakāsito.|| ||

Es'āhaɱ bhante Bhagavantaɱ saraṇaɱ gacchāmi Dhammañ ca bhikkhu-sanghañ ca.|| ||

Labheyyāhaɱ bhante Bhagavato santike pabbajjaɱ,||
labheyyaɱ upasampadanti.|| ||

"Yo kho subhadda añña-titthiyapubbo imasmiɱ Dhamma-Vinaye ākankhati,||
pabbajjaɱ,||
ākankhati upasampadaɱ,||
so cattāro māse parivasati.|| ||

Catunnaɱ māsānaɱ accayena āraddha-cittā bhikkhū pabbā-jenti upasampādenti bhikkhu-bhāvāya.|| ||

Api ca mettha puggalavemattatā viditā" ti.|| ||

"Sace bhante añña-titthiya-pubbā imasmiɱ Dhamma-Vinaye,||
ākaŋkhantā pabbajjaɱ,||
ākaŋkhantā upasampadaɱ,||
cattāro māse parivasanti,||
catunnaɱ māsānaɱ accayena āraddha-cittā bhikkhū pabbā-jenti upasampādenti bhikkhu-bhāvāya,||
ahaɱ cattāri vassāni parivasissāmi,||
catunnaɱ vassānaɱ accayena āraddha-cittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhu-bhāvāyā" ti.|| ||

Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: tena hĀnanda subhaddaɱ pabbājethā ti.|| ||

"Evaɱ bhante" ti kho āyasmā Ānando Bhagavato paccassosi.|| ||

Atha kho subhaddo paribbājako āyasmantaɱ Ānandaɱ etad avoca: "lābhā vo āvuso Ānanda,||
su-laddhaɱ vo āvuso Ānanda,||
ye1 ettha Satthu sammukhā antevāsābhisekena abhisittā ti.|| ||

[153] Alattha kho Subhaddo paribbājako Bhagavato santike pabbajjaɱ,||
alattha upasampadaɱ.|| ||

Acir'ūpa-sampanno kho pan'āyasmā Subhaddo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahit'atto viharanto.|| ||

Na cirass'eva yass'atthāya kula-puttā samma-d-eva agārasmā anagāriyaɱ pabbajanti,||
tad anuttaraɱ Brahma-cariya-pariyosānaɱ diṭṭhe'va dhamme sayaɱ abhiññā sacchi-katvā upasampajja vihāsi:|| ||

'Khīṇā jāti,||
vusitaɱ Brahma-cariyaɱ,||
kataɱ karaṇīyaɱ,||
nāparaɱ itthattāyā' ti abbhaññāsi.|| ||

Aññataro kho pan'āyasmā Subhaddo arahataɱ ahosi.|| ||

So ca Bhagavato pacchime sakkhi-sāvako ahosī ti.|| ||

Hiraññavatiya-Bhāṇavāraɱ Niṭṭhitaɱ Pañcamaɱ

 

§

[154]

Chapter VI

107. Atha kho Bhagavā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

"Siyā kho pan'Ānanda tumhākaɱ evam assa:|| ||

"AtītaSatthukaɱ pāvacanaɱ,||
n'atthi no Satthā" ti.|| ||

Na kho pan'etaɱ Ānanda evaɱ daṭṭhabbaɱ.|| ||

Yo vo Ānanda mayā Dhammo ca Vinayo ca desito paññatto,||
so vo mam'accayena Satthā ti.|| ||

2. 'Yathā kho pan'Ānanda etarahi bhikkhū añña-maññaɱ āvuso-vādena samud'ācaranti,||
na kho mam'accayena evaɱ samudācaritabbaɱ.|| ||

Theratarena Ānanda bhikkhunā navakataro bhikkhu nāmena vā gottena vā āvuso-vādena vā samudācaritabbo,||
navakatarena bhikkhunā therataro bhikkhu "bhante" ti vā "āyasmā" ti vā samudācaritabbo.|| ||

3. 'Ākatkhamāno Ānanda saŋgho mam'accayena khuddānukhuddakāni sikkhā-padāni samūhanatu.|| ||

4. 'Channassa Ānanda bhikkhuno mam'accayena brahma-daṇḍo kātabbo" ti.|| ||

"Katamo pana bhante brahma-daṇḍo" ti?|| ||

"Channo Ānanda bhikkhu yaɱ iccheyya taɱ vadeyya,||
so bhikkhūhi n'eva vattabbo na ovaditabbo na anusāsitabbo" ti.|| ||

108. [5.] Atha kho Bhagavā bhikkhū āmantesi:|| ||

'Siyā kho pana bhikkhave eka-bhikkhussā pi kaŋkhā vā vimati vā Buddhe vā dhamme vā saŋghe vā magge vā paṭipadāya vā.|| ||

Pucchatha bhikkhave.|| ||

Mā pacchā [155] vippaṭi-sārino ahuvattha: sammukhī-bhūto no Satthā ahosi,||
na mayaɱ sakkhīmha Bhagavantaɱ sammukhā paṭipucchitunti.|| ||

Evaɱ vutte te bhikkhu tuṇhī ahesuɱ.|| ||

dutiyam pi kho Bhagavā bhikkhū āmantesi: siyā kho pana bhikkhave ekabhikkhussāpi kaŋkhā vā vimati vā Buddhe vā dhamme vā saŋghe vā magge vā paṭipadāya vā,||
pucchatha bhikkhave,||
mā pacchā vippaṭi-sārino ahuvattha: sammukhī-bhūto no Satthā ahosi,||
na mayaɱ sakkhīmha Bhagavantaɱ sammukhā paṭipucchitunti.|| ||

dutiyam pi kho te bhikkhū tuṇhī ahesuɱ.|| ||

Tatiyam pi kho Bhagavā bhikkhū āmantesi: siyā kho pana bhikkhave ekabhikkhussāpi kaŋkhā vā vimati vā Buddhe vā dhammevā saŋghe vā magge vā paṭipadāya vā pucchatha bhikkhave mā pacchā vippaṭi-sārino ahuvattha,||
sammukhī-bhūto no Satthā ahosi,||
na mayaɱ sakkhimha Bhagavantaɱ sammukhā paṭipucchitunti.|| ||

Tatiyam pi kho te bhikkhū tuṇhī ahesuɱ.|| ||

Atha kho Bhagavā bhikkhū āmantesi 'siyā kho pana bhikkhave Satthu-gāravenāpi na puccheyyātha.|| ||

Sahāyako pi bhikkhave sahāyakassa ārocetū' ti.|| ||

Evaɱ vutte te bhikkhū tuṇhī ahesuɱ.|| ||

108. Atha kho āyasmā Ānando Bhagavantaɱ etad avoca: "acchariyaɱ bhante,||
abbhutaɱ bhante,||
evaɱ pasanno ahaɱ bhante imasmiɱ bhikkhu-saŋghe 'n'atthi ekabhikkhussāpi kaŋkhā vā vimati vā Buddhe vā dhamme vā saŋghe vā magge vā paṭipadāya vā' ti.|| ||

"Pasādā kho tvaɱ Ānanda vadesi.|| ||

ñāṇameva h'ettha Ānanda Tathāgatassa n'atthi imasmiɱ bhikkhu saŋghe ekabhikkhussāpi kaŋkhā vā vimati vā Buddhe vā dhamme vā saŋghe vā magge vā paṭipadāya vā.|| ||

Imesaɱ hi Ānanda pañcannaɱ bhikkhu-satānaɱ yo pacchimako bhikkhu so Sot'āpanno avinipāta-dhammo niyato sambodhi-parāyaṇo' ti.|| ||

Atha kho Bhagavā bhikkhū āmantesi: [156] "Handa dāni bhikkhave āmantayāmi vo:|| ||

"Vaya-dhammā sankhārā,||
appamādena sampādethā" ti.|| ||

Ayaɱ Tathāgatassa pacchimā vācā.|| ||

Bhagavato pari-Nibbānaɱ.|| ||

109. [8] Atha kho Bhagavā paṭhamaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Paṭhamajjhānā vuṭṭha-hitvā dutiyaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Dutiyajjhānā vuṭṭha-hitvā tatiyaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Tatiyajjhānā vuṭṭhahitvayā catutthaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Catutthajjhānā vuṭṭha-hitvā Ākāsanañ-c'āyatanaɱ samāpajji.|| ||

Ākāsanañ-c'āyatana-samāpattiyā vuṭṭha-hitvā Viññāṇañ-c'āyatanaɱ samāpajji.|| ||

Viññāṇañ-c'āyatana-samāpattiyā vuṭṭha-hitvā Ākiñcaññ'āyatanaɱ samāpajji.|| ||

Ākiñ caññ'āyatana-samāpattiyā vuṭṭha-hitvā N'eva-saññā-nā-saññ'āyatanaɱ samāpajji.|| ||

N'eva-saññā-nā-saññ'āyatana-samāpattiyā vuṭṭha-hitvā saññā-vedayita-nirodhaɱ samāpajji.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando āyasmantaɱ Anuruddhaɱ etad avoca:|| ||

"Parinibbuto bhante Anuruddha Bhagavā' ti.|| ||

"Na āvuso Ānanda Bhagavā parinibbuto saññā-vedayita-nirodhaɱ samāpanno" ti.|| ||

9. Atha kho Bhagavā saññā-vedayita-nirodha-samāpattiyā vuṭṭha-hitvā n'evavasaññā-nāsaññāyatanaɱ-samāpajji.|| ||

N'evasaññā-nāsaññāyatana-samāpattiyā vuṭṭha-hitvā Ākiñcaññ'āyatanaɱ samāpajji.|| ||

Ākiñ caññ'āyatanasamāpattiyā vuṭṭha-hitvā Viññāṇañ-c'āyatanaɱ samāpajji.|| ||

Viññāṇañ-c'āyatanasamāpattiyā vuṭṭha-hitvā Ākāsanañ-c'āyatanaɱ samāpajji.|| ||

Ākāsanañ-c'āyatanasamāpattiyā vuṭṭha-hitvā catutthaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Catutthajjhānā vuṭṭha-hitvā tatiyaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Tatiyajjhānā vuṭṭha-hitvā dutiyaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Dutiyajjhānā vuṭṭha-hitvā paṭhamaɱjjhānaɱ samāpajji.|| ||

Paṭhamajjhānā vuṭṭha-hitvā dutiyaɱjjhānaɱ samāpajji.|| ||

Dutiyajjhānā vuṭṭha-hitvā tatiyaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Tatiyajjhānā vuṭṭha-hitvā catutthaɱ-jhānaɱ samāpajji.|| ||

Catutthajjhānā vuṭṭha-hitvā taɱ samanantarā Bhagavā parinibbāyi.|| ||

110. Parinibbute Bhagavati saha parinibbānā mahābhūmi-cālo ahosi,||
mahiɱsanako salomahaɱso deva-dundubhiyo ca phaliɱsu.|| ||

[157] parinibbute Bhagavati saha parinibbānā Brahmā Sahampati imaɱ gāthaɱ abhāsi:|| ||

"Sabbe va nikkhipissanti bhūtā loke samussayaɱ|| ||

Yathā etādiso Satthā loke appaṭipuggalo|| ||

Tathāgato balappatto sambuddho parinibbuto" ti.|| ||

Parinibbute Bhagavati saha parinibbānā Sakko devānaɱ Indo imaɱ gāthaɱ abhāsi:|| ||

"Aniccā vata sankhārā uppādavaya-dhammino,|| ||

Uppajjitvā nirujjhanti tesaɱ vūpasamo sukho" ti.|| ||

Parinibbute Bhagavati saha parinibbānā āyasmā Anuruddho imā gāthāyo abhāsi:|| ||

"Nāhu assāsapassāso ṭhita-cittassa tādino,|| ||

Anejo santimārabbha yaɱ kālamakarī muni.|| ||

Asallīnena cittena vedanaɱ ajjhavāsayī,|| ||

Pajjotass'eva Nibbānaɱ vimokkho cetaso ahū" ti.|| ||

Parinibbute Bhagavati saha parinibbānā āyasmā Ānando imaɱ gāthaɱ abhāsi:|| ||

"Tadāsi yaɱ bhiɱsanakaɱ tadāsi lomahaɱsanaɱ|| ||

Sabbākāravarūpete sambuddhe parinibbute" ti.|| ||

111. "Parinibbute Bhagavati ye te tattha bhikkhū avīta-rāgā appekacce bāhā paggayha kandanti chinnapātaɱ patanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti:' atikhippaɱ Bhagavā [158] parinibbuto,||
atikhippaɱ Sugato parinibbuto atikhippaɱ cakkhu loke antara-hitan" ti.|| ||

Ye pana te bhikkhū vīta-rāgā te satā sampajānā 'adhivāsenti aniccā sankhārā,||
taɱ kutettha labbhā' ti.|| ||

112. Atha kho āyasmā Anuruddho bhikkhū āmantesi; alaɱ āvuso mā sovittha mā paridevittha.|| ||

Nanu etaɱ āvuso Bhagavatā paṭigacc'eva akkhātaɱ,||
sabbeh'eva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathā-bhāvo,||
taɱ kutettha āvuso labbhā yan taɱ jātaɱ bhūtaɱ saŋkhataɱ paloka-dhammaɱ taɱ vata mā palujjiti n'etaɱ ṭhānaɱ vijjati.|| ||

Devat'āvuso ujjhāyantī" ti.|| ||

"Kathambhūtā pana bhante Anuruddha devatā mana-sikaroti?|| ||

Santāvuso Ānanda devatā ākāse paṭhavi-saññiniyo kese pakiriya kandanti bāhā paggayha kandanti chinnapātaɱ patanti,||
āvaṭṭanti: vivaṭṭanti atikhippaɱ Bhagavā parinibbuto,||
atikhippaɱ Sugato parinibbuto,||
atikhippaɱ cakkhu loke antara-hitanti.|| ||

Santāvuso Ānanda devatā paṭhaviyā paṭhavi-saññiniyo kese pakiriya kandanti bāhā paggayha kandanti chinnapātaɱ patanti,||
āvaṭṭanti: vivaṭṭanti atikhippaɱ Bhagavā parinibbuto,||
atikhippaɱ Sugato parinibbuto,||
atikhippaɱ cakkhu loke antara-hito ti.|| ||

Yā pana devatā vīta-rāgā tā satā sampajānā adhivāsenti 'aniccā sankhārā taɱ kutettha labbhā' ti.|| ||

113. Atha kho āyasmā ca Anuruddho āyasmā ca Ānando taɱ rattāvasesaɱ dhammiyā kathāya vītināmesuɱ.|| ||

Atha kho āyasmā Anuruddho āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi: gacchāvuso Ānanda kusināraɱ.|| ||

Kusināraɱ pavisitvā kosinārakānaɱ mallānaɱ ārocehi: 'parinibbuto vāsiṭṭhā Bhagavā,||
yassa dāni kālaɱ maññathā' ti.|| ||

Evaɱ bhante ti kho āyasmā Ānando āyasmato Anuruddhassa paṭissutvā pubbaṇha-samayaɱ nivāsetvā patta-cīvaraɱ ādāya attadutiyo kusināraɱ pāvisi.|| ||

[159] Tena kho pana samayena kosinārakā mallā santhāgāre sanni-patitā honti ten'eva karaṇīyena.|| ||

Atha kho āyasmā Ānando yena kosinārakānaɱ mallānaɱ santhāgāraɱ ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā kosinārakānaɱ mallānaɱ ārocesi: "parinibbuto vāsiṭṭhā Bhagavā,||
yassa dāni kālaɱ maññathā" ti.|| ||

Idamāyasmato Ānandassa vacanaɱ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā ceto dukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti,||
bāhā paggayha kandanti,||
chinnapātaɱ patanti āvaṭṭanti vivaṭṭanti atikhippaɱ Bhagavā parinibbuto,||
atikhippaɱ Sugato parinibbuto,||
atikhippaɱ cakkhu loke antara-hitanti."|| ||

114. Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuɱ "tenahi bhaṇe kusinārāyaɱ gandhamālañca sabbañ ca tā'āvacaraɱ sannipātethā" ti.|| ||

Atha kho kosinārakā mallā gandhamālañca sabbañ ca tā'āvacaraɱ pañca ca dussayugasatāni ādāya yena upavattanaɱ mallānaɱ sāla-vanaɱ yena Bhagavato sarīraɱ ten'upasankamiɱsu.|| ||

Upasaɱkamitvā Bhagavato sarīraɱ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garu-karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍala-māḷe paṭiyādentā 'ekadivasaɱ vītināmesuɱ.|| ||

Atha kho kosinārakānaɱ mallānaɱ etad ahosi.|| ||

'Ativikālo kho ajja Bhagavato sarīraɱ jhāpetuɱ,||
svedāni mayaɱ Bhagavato sarīraɱ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garu-karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍala-māḷe paṭiyādentā||
dutiyam pi divasaɱ vītināmesuɱ,||
tatiyam pi divasaɱ vītināmesuɱ,||
catuttham pi divasaɱ vītināmesu,||
pañcamam pi divasaɱ vītināmesu,||
chaṭṭham pi divasaɱ vītināmesuɱ atha kho sattamaɱ divasaɱ kosinārakānaɱ mallānaɱ [160] etad ahosi: mayaɱ Bhagavato sarīraɱ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garu-karontā mānentā pūjentā,||
dakkhiṇena dakkhiṇaɱ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraɱ dakkhiṇato nagarassa Bhagavato sarīraɱ jhāpessāmā' ti.|| ||

Tena kho pana samayena aṭṭha mallapāmokkhā sīsaɱ nahātā ahatāni vatthāni nivatthā 'mayaɱ Bhagavato sarīraɱ uccāressāmā'ti naSakkonti uccāretuɱ.|| ||

Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaɱ Anuruddhaɱ etad avocuɱ: ko nu kho bhante Anuruddha hetu ko paccayo yenime aṭṭha mallapāmokkhā sīsaɱ nahātā ahatāni vatthāni nivatthā 'mayaɱ Bhagavato sarīraɱ uccāressāmāti na Sakkonti uccāretunti?" "Aññathā kho vāsiṭṭhā tumhākaɱ adhippāyo,||
aññathā devatānaɱ adhippāyo" ti.|| ||

"Kathā pana bhante devatānaɱ adhippāyo" ti.|| ||

"Tumhākaɱ kho vāsiṭṭhā adhippāyo: "mayaɱ Bhagavato sarīraɱ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garu-karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaɱ nagarassa haritvā,||
bāhirena bāhiraɱ dakkhiṇato nagarassa Bhagavato sarīraɱ jhāpessāmā" ti.|| ||

Devatānaɱ kho vāsiṭṭhā adhippāyo "mayaɱ Bhagavato sarīraɱ dibbehi naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garu-karontā mānentā pūjentā,||
uttarena uttaraɱ nagarassa haritvā,||
uttarena dvārena nagaraɱ pavesetvā,||
majjhena majjhaɱ nagarassa haritvā,||
puratthimena dvārena nikkhāmetvā,||
puratthimato nagarassa makuṭabandhanaɱ nāma mallānaɱ cetiyaɱ,||
ettha Bhagavato sarīraɱ jhāpessāmā" ti.|| ||

"Yathā bhante devatānaɱ adhippāyo,||
tathā hotu" ti.|| ||

116. Tena kho pana samayena kusinārā yāva sandhisamalasaɱkaṭīrā jaṇṇumattena odhinā mandāravapupphehi satthatā hoti atha kho devatā ca kosinārakā ca mallā Bhagavato sarīraɱ dibbehi ca mānusakehi ca [161] naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garu-karontā mānentā pūjentā,||
uttarena uttaraɱ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraɱ pavesetvā,||
majjhena majjhaɱ nagarassa haritvā,||
puratthimena dvārena ni-k-khamitvā,||
puratthimato nagarassa makuṭabandhanaɱ nāma mallānaɱ cetiyaɱ,||
tattha Bhagavato sarīraɱ nikkhipiɱsu.|| ||

117. Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaɱ Ānandaɱ etad avocuɱ: "kathaɱ mayaɱ bhante Ānanda Tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā" ti?|| ||

"Yathā kho vāsiṭṭhā rañño cakka-vattissa sarīre paṭipajjatti,||
evaɱ Tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban" ti.|| ||

"Kathaɱ pana bhante Ānanda rañño cakka-vattissa sarīre paṭipajjintī" ti.|| ||

"Raññe vāsiṭṭhā cakka-vattissa sarīraɱ ahatena vatthena veṭhenti,||
ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti.|| ||

Vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti.|| ||

Etena upāyena pañcahi yugasatehi rañño cakka-vattissa sarīraɱ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujchetvā,||
sabbagandhānaɱ citakaɱ karitvā rañño cakka-vattissa sarīraɱ jhāpenti.|| ||

Cātummahā-pathe rañño cakka-vattissa thūpaɱ karonti.|| ||

Evaɱ kho vāsiṭṭhā rañño cakka-vattissa sarīre paṭipajjanti.|| ||

Yathā kho vāsiṭṭhā rañño cakka-vattissa sarīre paṭipajjanti,||
evaɱ Tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaɱ.|| ||

Cātummahā-pathe Tathāgatassa thūpo kātabbo.|| ||

Tattha ye mālaɱ vā gandhaɱ vā cuṇṇakaɱ vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaɱ vā pasādessanti,||
tesantaɱ bhavissati dīgha-rattaɱ hitāya sukhāyā" ti.|| ||

Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuɱ "tena hi bhaṇe mallānaɱ vihataɱ kappāsaɱ sannipātethā" ti.|| ||

Atha kho kosinārakā mallā Bhagavato sarīraɱ ahatena vatthena veṭhesuɱ.|| ||

Ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhesuɱ.|| ||

Vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena [162] vatthena veṭhesuɱ.|| ||

Etena upāyena pañcahi yugasatehi Bhagavato sarīraɱ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā1 aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujchetvā sabbagandhānaɱ citakaɱ karitvā Bhagavato sarīraɱ citakaɱ āropesuɱ.|| ||

MahāKassapāgamanaɱ.|| ||

118. Tena kho pana samayen'āyasmā Mahā-Kassapo pāvāya kusināraɱ addhāna-magga-paṭipanno hoti mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ pañca-mattehi bhikkhu-satehi.|| ||

Atha kho āyasmā Mahā-Kassapo maggā okkamma aññatarasmiɱ rukkha-mūle nisīdi.|| ||

Tena kho pana samayena aññataro ājīvako kusinārāya mandāravapupphaɱ gahetvā pāvaɱ addhāna-magga-paṭipanno hoti.|| ||

Addasā kho āyasmā Mahā-Kassapo taɱ ājīvakaɱ dūrato'va āga-c-chantaɱ.|| ||

Disvā taɱ ājīvakaɱ etad avoca: 'apāvuso amhākaɱ Satthāraɱ jānāstī" ti?|| ||

Āma āvuso jānāmi.|| ||

Ajja sattāhaparinibbuto Samaṇo Gotamo.|| ||

Tato me idaɱ mandāravapupphaɱ gahitanti".|| ||

Tattha ye te bhikkhu avīta-rāgā appekacce bāhā paggayha kandanti,||
chinnapātaɱ patanti,||
āvaṭṭanti vivaṭṭanti: atikhippaɱ Bhagavā parinibbuto,||
atikhippaɱ Sugato parinibbuto,||
atikhippaɱ cakkhu loke antara-hitanti,||
ye pana te bhikkhu vīta-rāgā,||
te satā sampajānā adhivāsenti: aniccā sankhārā,||
taɱ kutettha labbhā' ti.|| ||

119. Tena kho pana samayena subhaddo nāma buḍḍhapabba-jito' tassaɱ parisāyaɱ nisinno hoti.|| ||

Atha kho subhaddo,||
buḍḍhapabba-jito te bhikkhu etad avoca:|| ||

"Alaɱ āvuso mā sovittha,||
mā paridevittha.|| ||

Sumuttā mayaɱ tena mahāsamaṇena.|| ||

Upaddutā ca homa idaɱ vo kappati,||
idaɱ vo na kappatī" ti.|| ||

Idāni pana mayaɱ yaɱ icchissāma taɱ karissāma,||
yaɱ na icchissāma na taɱ karissāmā" ti.|| ||

Atha kho āyasmā Mahā-Kassapo bhikkhū āmantesi: 'alaɱ āvuso mā sovittha,||
mā paridevittha.|| ||

Nanu [163] etaɱ āvuso Bhagavatā paṭigacce va akkhātaɱ: sabbeh'eva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathā-bhāvo.|| ||

Taɱ kutettha āvuso labbhā yan taɱ jātaɱ bhūtaɱ saŋkhataɱ paloka-dhammaɱ,||
taɱ Tathāgatassāpi sarīraɱ mā palujjīti n'etaɱ ṭhānaɱ vijjatī" ti.|| ||

120. Tena kho pana samayena cattāro mallapāmokkhā sīsaɱ nahātā ahatāni vatthāni nivatthā mayaɱ Bhagavato citakaɱ ālimpessāmāti na Sakkonti ālimpetuɱ.|| ||

Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaɱ Anuruddhaɱ etad avocuɱ: ko nu kho bhante Anuruddha hetu,||
ko paccayo,||
yenime cattāro mallapāmokkhā sīsaɱ nahātā ahatāni vatthāni nivatthā mayaɱ Bhagavato citakaɱ ālimpessāmāti na Sakkonti ālimpetunti"? "Aññathā kho vāsiṭṭhā devatānaɱ adhippāyo" ti.|| ||

"Kathaɱ pana bhante devatānaɱ adhippāyo" ti?|| ||

"Devatānaɱ kho vāsiṭṭhā adhippāyo: ayaɱ āyasmā Mahā-Kassapo pāvāya kusināraɱ addhāna-magga-paṭipanno mahatā bhikkhu-saŋghena saddhiɱ pañca-mattehi bhikkhu-satehi.|| ||

Na tāva Bhagavato citako pajjalissati yāvāyasmā Mahā-Kassapo Bhagavato pāde sirasā na vandissatī" ti.|| ||

"Yathā bhante devatānaɱ adhippāyo tathā hotu" ti.|| ||

121. Atha kho āyasmā Mahā-Kassapo yena kusinārā makuṭabandhanaɱ nāma mallānaɱ cetiyaɱ yena Bhagavato citako ten'upasankami.|| ||

Upasaɱkamitvā ekaɱ saɱ cīvaraɱ katvā añjalimpaṇāmetvā ti-k-khattuɱ citakaɱ padakkhiṇaɱ katvā,||
pādato vivaritvā Bhagavato pāde sirasā vandi.|| ||

Tāni pi kho pañca bhikkhu-satāni ekaɱsaɱ cīvaraɱ katvā añjalimpaṇāmetvā ti-k-khattuɱ citakaɱ padakkhiṇaɱ katvā Bhagavato pāde sirasā vandiɱsu.|| ||

[164] vanditesu1 ca pan'āyasmatā mahākansapena tehi pi pañcahi bhikkhu-satehi,||
sayameva Bhagavato citako pajjali.|| ||

122. Jhāyamānassa kho pana Bhagavato sarīrassa,||
yaɱ ahosi chavīti vā cammanti mā maɱsanti vā naharū ti vā lasikā ti vā tassa n'eva chārikā paññāyittha,||
na masi.|| ||

Sārīrāneca avasissiɱsu.|| ||

Seyyathā pi nāma sapissa vā telassa vā jhāya-mānassa n'eva chārikā paññāyati na masi,||
evam eva Bhagavato sarirassa jhāya-mānassa yaɱ ahosi chavīti vā cammanti vā maɱsanti vā nahārūti vā lasikāti vā tassa n'eva chārikā paññāyittha'na masi,||
sārīrān'eva avasissiɱsu.|| ||

tesañ ca pañcannaɱ dussayugasatānaɱ dveva dussāni na ḍayhiɱsu yañ ca sabbabbhantarimaɱ yañ ca bāhiraɱ.|| ||

Daḍḍhe ca kho pana Bhagavato sarīre anta'ikkhā udakadhārā pātu-bhavitvā Bhagavato citakaɱ nibbāpesi.|| ||

Udakaɱ sālato pi abbhunnamitvā Bhagavato citakaɱ nibbāpesi.|| ||

Kosinārakā pi mallā sabbagandhodakena Bhagavato citakaɱ nibbāpesuɱ.|| ||

Atha kho kosinārakā mallā Bhagavato sārīrāni sattāhaɱ santhāgāre sattipañjaraɱ karitvā dhanupākāraɱ parikkhipāpetvā naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkariɱsu garukariɱsu mānesuɱ pūjesuɱ.|| ||

Sārīrikadhātuvibhajanā|| ||

122. Assosi kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehiputto: "Bhagavā kira kusinārāyaɱ parinibbuto" ti.|| ||

Atha kho rājā Māgadho: Ajātasattu Vedehiputto kosinārakānaɱ mallānaɱ dūtaɱ pāhesi:|| ||

"Bhagavā pi khattiyo aham pi khattiyo.|| ||

Aham pi arahāmi Bhagavato sārīrānaɱ bhāgaɱ,||
aham pi Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca karissāmī" ti.|| ||

Assosuɱ kho Vesālikā licchavī:|| ||

'Bhagavā kira kusinārāyaɱ parinibbuto' ti.|| ||

Atha kho Vesālikā licchavī kosinārakānaɱ mallānaɱ dūtaɱ pāhesuɱ:|| ||

"Bhagavā pi khattiyo mayam pi khattiyā.|| ||

Mayam pi arahāma Bhagavato [165] sārīrānaɱ bhāgaɱ.|| ||

Mayam pi Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca karissāmā" ti.|| ||

Assosuɱ kho Kāpilavatthavā Sakkā:|| ||

"Bhagavā kira kusinārāyaɱ parinibbuto" ti.|| ||

Atha kho Kāpilavatthavā Sakkā kosinārakānaɱ mallānaɱ dūtaɱ pāhesuɱ:|| ||

"Bhagavā amhākaɱ ñātiseṭṭho.|| ||

Mayam pi arahāma Bhagavato sārīrānaɱ bhāgaɱ.|| ||

Mayam pi Bhagavato sārīrānaɱ thūpañ ca mahañ ca karissāmā" ti.|| ||

Assosuɱ kho allakappakā bulayo:|| ||

"Bhagavā kira kusinārāyaɱ parinibbuto" ti.|| ||

Atha kho allakappakā bulayo kosinārakānaɱ mallānaɱ dūtaɱ pāhesuɱ:|| ||

"Bhagavā pi khattiyo mayam pi khattiyā mayam pi arahāma Bhagavato sārīrānaɱ bhāgaɱ.|| ||

Mayam pi Bhagavato sārīrānaɱ thūpañ ca mahañ ca karissāmā" ti.|| ||

Assosuɱ kho rāmagāmakā Koliyā "Bhagavā kira kusinārāyaɱ parinibbuto" ti.|| ||

Atha kho rāmagāmakā Koliyā kosinārakānaɱ mallānaɱ dūtaɱ pāhesuɱ:|| ||

"Bhagavā pi khattiyo,||
mayam pi khattiyā.|| ||

Mayam pi arahāma Bhagavato sārīrānaɱ bhāgaɱ.|| ||

Mayam pi Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca karissāmā" ti.|| ||

Assosi kho veṭhadīpako brāhmaṇo: "Bhagavā kira kusinārāyaɱ parinibbuto" ti.|| ||

Atha kho veṭhadīpako brāhmaṇo kosinārakānaɱ mallānaɱ dūtaɱ pāhesi:|| ||

"Bhagavā tu khattiyo.|| ||

Aham asmi brāhmaṇo,||
aham pi arahāmi Bhagavato sārīrānaɱ bhāgaɱ.|| ||

Aham pi Bhagavato sārīrānaɱ thūpañ ca mahañ ca karissāmī" ti.|| ||

Assosuɱ kho pāveyyakā mallā "Bhagavā kira kusinārāyaɱ parinibbuto" ti.|| ||

Atha kho pāveyyakā mallā kosinārakānaɱ mallānaɱ dūtaɱ pāhesuɱ.|| ||

Bhagavā pi khattiyo mayam pi khattiyā.|| ||

Mayam pi arahāma Bhagavato sārīrānaɱ bhāgaɱ,||
mayam pi Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca karissāmāti.|| ||

Evaɱ vutte kosinārakā mallā te saŋghe gaṇe etad avocuɱ,||
[166] Bhagavā amhākaɱ gāmakkhette parinibbuto,||
na mayaɱ dassāma Bhagavato sārīrānaɱ bhāganti.|| ||

123. Evaɱ vutte doṇo brāhmaṇo te saŋghe gaṇe etad avoca:|| ||

Suṇantu bhonto mama ekavākyaɱ.|| ||

Amhākaɱ Buddho ahu khantivādo.|| ||

Na hi sādhu'yaɱ uttamapuggalassa|| ||

Sarīrabhāge siyā sampahāro.|| ||

Sabbe va bhonto sahitā samaggā|| ||

Sammodamānā karomaṭṭhabhāge.|| ||

Vitthārikā hontu disāsu thūpā|| ||

Bahū janā cakkhu-mato pasannā" ti.|| ||

124. "Tena hi brāhmaṇa tvaɱ yeva Bhagavato sārīrāni aṭṭhadhā samaɱ su-vibhattaɱ vibhajāhī" ti.|| ||

"Evaɱ ho'ti kho doṇo brāhmaṇo tesaɱ saŋghānaɱ gaṇānaɱ paṭissutvā Bhagavato sārīrāni aṭṭhadhā samaɱ su-vibhattaɱ vibhajitvā te saŋghe gaṇe etad avoca: "imaɱ me bhonto tumbaɱ dadantu,||
aham pi tumbassa thūpañca mahañca karissāmī" ti.|| ||

Adaɱsu kho te doṇassa brāhmaṇassa tumbaɱ.|| ||

Assosuɱ kho pippalivaniyā moriyā: "Bhagavā kira kusinārāyaɱ parinibbuto' ti.|| ||

Atha kho pippalivaniyā moriyā kosinārakānaɱ mallānaɱ dūtaɱ pāhesuɱ: Bhagavā pi khattiyo mayam pi khattiyā.|| ||

Mayam pi arahāma Bhagavato sārīrānaɱ bhāgaɱ,||
mayam pi Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca karissāmā' ti.|| ||

"N'atthi Bhagavato sārīrānaɱ bhāgo,||
vibhattāna Bhagavato sārīrāni,||
ito aŋgāraɱ harathā" ti.|| ||

Te tato aŋgāraɱ hariɱsu:|| ||

Dhātucetiya pūjā|| ||

124. Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehiputto Rājagahe Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca akāsi.|| ||

[167] Vesālikā pi licchavī Vesāliyaɱ Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca akaɱsu.|| ||

Kāpilavatthavā pi Sakkā Kapilavatthusmiɱ Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca akaɱsu.|| ||

Allakappakā pi bulayo allakappe Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca akaɱsu.|| ||

Rāmagāmakā pi Koliyā rāmagāme Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca akaɱsu.|| ||

Veṭhadīpako pi brāhmaṇo veṭhadīpe Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca akāsi.|| ||

Pāveyyakā pi mallā Pāvāyaɱ Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca akaɱsu.|| ||

Kosinārakā pi mallā kusinārāyaɱ Bhagavato sārīrānaɱ thūpañca mahañca akaɱsu.|| ||

Doṇo pi brāhmaṇo tumbassa thūpañca mahañca akāsi.|| ||

Pippalivaniyā pi moriyā pippalivane aŋgārānaɱ thūpañca mahañca akaɱsu.|| ||

Iti aṭṭha sarīrathūpā navamo tumbathūpo dasamo aŋgārathūpo.|| ||

evam etaɱ bhūta-pubbanti.|| ||

125. "Aṭṭha doṇā1 cakkhu-mato sarīrā,|| ||

Sattadoṇaɱ Jambudīpe mahenti,|| ||

Ekañca doṇaɱ purisavaruttamassa|| ||

Rāmagāme nāga-rājā mahenti.|| ||

Ekā hi dāṭhā tidivehi pūjitā ekā pana gandhārapure mahīyati,|| ||

Kāliŋgarañño vijite punekaɱ ekaɱ puna nāga-rājā mahenti.|| ||

Tass'eva tejena ayaɱ vasundharā|| ||

Āyāgaseṭṭhehi mahī alaɱkatā|| ||

Evaɱ imaɱ cakkhu-mato sarīraɱ|| ||

Susakkataɱ sakkatasakkatehi.|| ||

[168] devindanāgindanarinda pūjito|| ||

Manussaseṭṭhehi tath'eva pūjito,|| ||

Taɱ2 vandatha pañjalikā bhavitvā|| ||

Buddho bhave kappa-satehi dullabho' ti.|| ||

Cattā'īsa samā dantā kesā lomā ca sabbaso,|| ||

Devā hariɱsu ekekaɱ cakkavālaparamparā" ti.|| ||

Mahāpari-Nibbānasuttaɱ tatiyaɱ.|| ||


Contact:
E-mail
Copyright Statement