Majjhima Nikaya


[Site Map]  [Home]  [Sutta Indexes]  [Glossology]  [Site Sub-Sections]


 

Majjhima Nikāya
III. Upari Paṇṇāsa
5. Saḷāyatana Vagga

Sutta 152

Indriya-Bhāvanā Suttaɱ

Adapted from the 1995 edition of the digital version of the Sri Lanka Buddha Jayanti Tripitaka Series.

 


[298]

[1][chlm][pts][than][ntbb][upal][olds] Evaɱ me sutaɱ:

Ekaɱ samayaɱ Bhagavā kajaŋgalāyaɱ viharati mūkheluvane.|| ||

2. Atha kho Uttaro māṇavo pārāsariyantevāsī yena Bhagavā, ten'upasankami.|| ||

Upasaŋkamitvā Bhagavatā saddhiɱ sammodi.|| ||

Sammodanīyaɱ kathaɱ sārāṇīyaɱ vīti-sāretvā eka-m-antaɱ nisīdi.|| ||

Eka-m-antaɱ nisinnaɱ kho Uttaraɱ māṇavaɱ pārāsariyantevāsiɱ Bhagavā etad avoca:|| ||

'Deseti Uttara, pārāsariyo brāhmaṇo sāvakānaɱ indriya-bhāvanan' ti.|| ||

'Deseti bho Gotama, pārāsariyo brāhmaṇo sāvakānaɱ indriya-bhāvanan' ti.|| ||

'Yathā kathaɱ pana Uttara, deseti pārāsariyo brāhmaṇo sāvakānaɱ indriya-bhāvanan' ti.|| ||

'Idha bho Gotama, cakkhunā rūpaɱ na passati, sotena saddaɱ na suṇāti.|| ||

Evaɱ bho Gotama, deseti pārāsariyo brāhmaṇo sāvakānaɱ indriya-bhāvanan' ti.|| ||

'Evaɱ sante kho Uttara, andho bhāvitindriyo bhavissati, badhiro bhāvitindriyo bhavissati.|| ||

Yathā pārāsariyassa brāhmaṇassa vacanaɱ.|| ||

Andho hi Uttara, cakkhunā rūpaɱ na passati. Badhiro sotena saddaɱ na suṇātī' ti.|| ||

Evaɱ vutte Uttaro māṇavo pārāsariyantevāsī tuṇhī-bhūto maŋku-bhūto patta-k-khandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno nisīdi.|| ||

3. Atha kho Bhagavā Uttaraɱ māṇavaɱ pārāsariyantevāsiɱ tuṇhī-bhūtaɱ maŋku-bhūtaɱ patta-k-khandhaɱ adhomukhaɱ pajjhāyan taɱ appaṭibhānaɱ viditvā āyasmantaɱ Ānandaɱ āmantesi:|| ||

'Aññathā kho Ānanda, deseti pārāsariyo brāhmaṇo sāvakānaɱ indriya-bhāvanaɱ,||
aññathā ca pan'Ānanda ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā hotī' ti.|| ||

Etassa Bhagavā kālo,||
etassa Sugata kālo,||
yaɱ Bhagavā [299] ariyassa vinaye anUttaraɱ indriya-bhāvanaɱ deseyya,||
Bhagavato sutvā bhikkhū dhāre-s-santī' ti.|| ||

Tena'hĀnanda, suṇāhi sādhukaɱ mana-sikarohi bhāsissāmī' ti.|| ||

'Evaɱ bhante' ti kho āyasmā Ānando Bhagavato pacca-s-sosi.|| ||

Bhagavā etad avoca:|| ||

4. 'Kathañ c'Ānanda, ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā hoti:|| ||

Idh'Ānanda, bhikkhuno cakkhunā rūpaɱ disvā uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So evaɱ pajānāti:|| ||

'Uppannaɱ kho me idaɱ manāpaɱ uppannaɱ amanāpaɱ uppannaɱ manāpāmanāpaɱ.|| ||

Tañ ca kho saŋkhataɱ oḷārikaɱ paṭicca-samuppannaɱ,||
etaɱ santaɱ etaɱ paṇītaɱ yad idaɱ upekkhā' ti.|| ||

Tassa taɱ uppannaɱ manāpaɱ uppannaɱ amanāpaɱ uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Seyyathā pi Ānanda,||
cakkhumā puriso ummīletvā vā||
nimīleyya nimīletvā vā ummīleyya.|| ||

Evam eva kho Ānanda,||
yassa kassaci||
evaɱ sīghaɱ||
evaɱ tuvaṭaɱ||
evaɱ appakasirena uppannaɱ||
manāpaɱ uppannaɱ||
amanāpaɱ uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkho saṇṭhāti.|| ||

Ayaɱ vuccat-Ānanda,||
ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā cakkhu-viññeyyesu rūpesu.|| ||

5. Puna ca paraɱ Ānanda,||
bhikkhuno sotena saddaɱ sutvā||
uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So evaɱ pajānāti:|| ||

Uppannaɱ kho me idaɱ manāpaɱ,||
uppannaɱ amanāpaɱ,||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ.|| ||

Tañ ca kho saŋkhataɱ oḷārikaɱ paṭicca-samuppannaɱ.|| ||

Etaɱ santaɱ etaɱ paṇītaɱ yad idaɱ upekkhā' ti.|| ||

Tassa taɱ uppannaɱ manāpaɱ uppannaɱ amanāpaɱ uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Seyyathā pi Ānanda,||
balavā puriso appakasiren'eva accharaɱ pahareyya.|| ||

Evam eva kho Ānanda,||
yassa kassaci||
evaɱ sīghaɱ||
evaɱ tuvaṭaɱ||
evaɱ appakasirena||
uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Ayaɱ vuccat-Ānanda,||
ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā sota-viññeyyesu saddesu.|| ||

6. Puna ca paraɱ Ānanda,||
bhikkhuno ghānena gandhaɱ ghāyitvā uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So evaɱ pajānāti:|| ||

'Uppannaɱ kho me idaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ.|| ||

Tañ ca kho saŋkhataɱ oḷārikaɱ paṭicca-samuppannaɱ.|| ||

Etaɱ santaɱ etaɱ paṇītaɱ yad idaɱ upekkhā' ti.|| ||

Tassa taɱ uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Seyyathā pi [300] Ānanda, īsakapoṇe,||
paduminīpatte udaka-phusitāni pavattanti,||
na saṇṭhahan ti.|| ||

Evam eva kho Ānanda,||
yassa kassaci evaɱ sīghaɱ||
evaɱ tuvaṭaɱ||
evaɱ appakasirena||
uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Ayaɱ vuccat-Ānanda,||
ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā ghāna-viññeyyesu gandhesu.|| ||

7. Puna ca paraɱ Ānanda,||
bhikkhuno jivhāya rasaɱ sāyitvā||
uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So evaɱ pajānāti:|| ||

'Uppannaɱ kho me idaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ.|| ||

Tañ ca kho saŋkhataɱ oḷārikaɱ paṭicca-samuppannaɱ.|| ||

Etaɱ santaɱ etaɱ paṇītaɱ yad idaɱ upekkhā' ti.|| ||

Tassa taɱ uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Seyyathā pi Ānanda, balavā puriso jivhagge kheḷapiṇḍaɱ saɱyuhitvā appakasirena vameyya.|| ||

Evam eva kho Ānanda,||
yassa kassaci||
evaɱ sīghaɱ||
evaɱ tuvaṭaɱ||
evaɱ appakasirena||
uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Ayaɱ vuccat-Ānanda,||
ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā jivhā-viññeyyesu rasesu.|| ||

8. Puna ca paraɱ Ānanda,||
bhikkhuno kāyena phoṭṭhabbaɱ phusitvā||
uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So evaɱ pajānāti:|| ||

'Uppannaɱ kho me idaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ.|| ||

Tañ ca kho saŋkhataɱ oḷārikaɱ paṭicca-samuppannaɱ.|| ||

Etaɱ santaɱ etaɱ paṇītaɱ yad idaɱ upekkhā' ti.|| ||

Tassa taɱ uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Seyyathā pi Ānanda,||
balavā puriso sammiñjitaɱ vā bāhaɱ pasāreyya,||
pasāritaɱ vā bāhaɱ sammiñjeyya.|| ||

Evam eva kho Ānanda, yassa kassaci||
evaɱ sīghaɱ||
evaɱ tuvaṭaɱ||
evaɱ appakasirena||
uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Ayaɱ vuccat-Ānanda, ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā kāya-viññeyyesu phoṭṭhabbesu.|| ||

9. Puna ca paraɱ Ānanda,||
bhikkhuno manasā dhammaɱ viññāya uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So evaɱ pajānāti:|| ||

'Uppannaɱ kho me idaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ.|| ||

Tañ ca kho saŋkhataɱ oḷārikaɱ paṭicca-samūppannaɱ.|| ||

Etaɱ santaɱ etaɱ paṇītaɱ yad idaɱ upekkhā' ti.|| ||

Tassa taɱ uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Seyyathā pi Ānanda,||
balavā puriso divasasantatte ayokaṭāhe dve vā||
tīṇī vā udakaphusitāni nipāteyya.|| ||

Dandho Ānanda, udakaphusitānaɱ nipāto,||
atha kho naɱ khippam'eva parikkhayaɱ pariyādānaɱ gaccheyya.|| ||

Evam eva kho Ānanda,||
yassa kassaci||
evaɱ sīghaɱ||
evaɱ tuvaṭaɱ||
evaɱ appakasirena||
uppannaɱ manāpaɱ||
uppannaɱ amanāpaɱ||
uppannaɱ manāpāmanāpaɱ nirujjhati,||
upekkhā saṇṭhāti.|| ||

Ayaɱ vuccat-Ānanda, ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā mano-viññeyyesu dhammesu.|| ||

Evaɱ kho Ānanda,||
ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā hoti.|| ||

10. Kathañ c'Ānanda, sekho hoti pāṭipado?|| ||

Idh'Ānanda, bhikkhuno cakkhunā rūpaɱ disvā||
uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So tena uppannena manāpena||
uppannena amanāpena||
uppannena manāpāmanāpena aṭṭīyati harāyati jīgucchati.|| ||

Sotena [301] saddaɱ sutvā||
uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So tena uppannena manāpena||
uppannena amanāpena||
uppannena manāpāmanāpena aṭṭīyati harāyati jīgucchati.|| ||

Ghānena gandhaɱ ghāyitvā||
uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So tena uppannena manāpena||
uppannena amanāpena||
uppannena manāpāmanāpena aṭṭīyati harāyati jīgucchati.|| ||

Jivhāya rasaɱ sāyitvā uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So tena uppannena manāpena||
uppannena amanāpena||
uppannena manāpāmanāpena aṭṭīyati harāyati jīgucchati.|| ||

Kāyena phoṭṭhabbaɱ phusitvā||
uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So tena uppannena manāpena||
uppannena amanāpena||
uppannena manāpāmanāpena aṭṭīyati harāyati jīgucchati.|| ||

Manasā dhammaɱ viññāya||
uppajjati manāpaɱ,||
uppajjati amanāpaɱ,||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So tena uppannena manāpena||
uppannena amanāpena||
uppannena manāpāmanāpena aṭṭīyati harāyati jigucchati.|| ||

Evaɱ kho Ānanda, sekho hoti pāṭipado.|| ||

11. Kathañ c'Ānanda, ariyo hoti bhāvitindriyo?|| ||

Idh'Ānanda, bhikkhuno cakkhunā rūpaɱ disvā||
uppajjati manāpaɱ||
uppajjati amanāpaɱ||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkule paṭikkula-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle ca a-p-paṭikkūle ca a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkūle ca paṭikkūle ca paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūlaɱ ca a-p-paṭikkūlaɱ ca tadūbhayaɱ abhini-vajchetvā upekkhako vihareyyaɱ sato sampajāno' ti.|| ||

Upekkhako tattha viharati sato sampajāno.|| ||

12. Puna ca paraɱ Ānanda,||
bhikkhuno sotena saddaɱ sutvā||
uppajjati manāpaɱ||
uppajjati amanāpaɱ||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkule paṭikkula-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle ca a-p-paṭikkūle ca a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkūle ca paṭikkūle ca paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūlaɱ ca a-p-paṭikkūlaɱ ca tadūbhayaɱ abhini-vajchetvā upekkhako vihareyyaɱ sato sampajāno' ti.|| ||

Upekkhako tattha viharati sato sampajāno.|| ||

13. Puna ca paraɱ Ānanda, bhikkhuno ghānena gandhaɱ ghāyitvā||
uppajjati manāpaɱ||
uppajjati amanāpaɱ||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkule paṭikkula-saññī vihareyyan'ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle ca a-p-paṭikkūle ca a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkūle ca paṭikkūle ca paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūlaɱ ca a-p-paṭikkūlaɱ ca tadūbhayaɱ abhini-vajchetvā upekkhako vihareyyaɱ sato sampajāno' ti.|| ||

Upekkhako tattha viharati sato sampajāno.|| ||

14. Puna ca paraɱ Ānanda, bhikkhuno jivhāya rasaɱ sāyitvā||
uppajjati manāpaɱ||
uppajjati amanāpaɱ||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkule paṭikkula-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle ca a-p-paṭikkūle ca a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

A-p-paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkūle ca paṭikkūle ca paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūlaɱ ca a-p-paṭikkūlaɱ ca tadūbhayaɱ abhini-vajchetvā upekkhako vihareyyaɱ sato sampajāno' ti.|| ||

Upekkhako tattha viharati sato sampajāno.|| ||

15. Puna ca paraɱ Ānanda, bhikkhuno kāyena phoṭṭhabbaɱ phusitvā||
uppajjati manāpaɱ||
uppajjati amanāpaɱ||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

A-p-paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkule paṭikkula-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle ca a-p-paṭikkūle ca a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkūle ca paṭikkūle ca paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūlaɱ ca a-p-paṭikkūlaɱ ca tadūbhayaɱ abhini-vajchetvā upekkhako vihareyyaɱ sato sampajāno' ti.|| ||

Upekkhako tattha viharati sato sampajāno.|| ||

16. Puna ca paraɱ Ānanda, bhikkhuno manasā dhammaɱ viññāya||
uppajjati manāpaɱ||
uppajjati amanāpaɱ||
uppajjati manāpāmanāpaɱ.|| ||

So sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkule paṭikkula-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūle ca a-p-paṭikkūle ca a-p-paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Appaṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'A-p-paṭikkūle ca paṭikkūle ca paṭi-k-kūla-saññī vihareyyan' ti.|| ||

Paṭi-k-kūla-saññī tattha viharati.|| ||

Sace ākankhati:|| ||

'Paṭikkūlaɱ ca a-p-paṭikkūlaɱ ca tad [302] ūbhayaɱ abhini-vajchetvā upekkhako vihareyyaɱ sato sampajāno' ti.|| ||

Upekkhako tattha viharati sato sampajāno.|| ||

Evaɱ kho Ānanda, ariyo hoti bhāvitindriyo.|| ||

17. Iti kho Ānanda, desitā mayā ariyassa vinaye anuttarā indriya-bhāvanā.|| ||

Desitā sekho paṭipado.|| ||

Desito ariyo bhāvitindriyo.|| ||

18. Yaɱ kho Ānanda, Satthārā karaṇīyaɱ sāvakānaɱ hitesinā anukampa-kena anukampaɱ upādāya,||
kataɱ vo taɱ mayā.|| ||

Etāni Ānanda, rukkha-mūlāni, etāni suññāgārāni, jhāyathĀnanda, mā pamādattha.|| ||

Mā pacchā vippaṭi-sārino ahuvattha.|| ||

Ayaɱ vo amhākaɱ anusāsanī' ti.|| ||

 

§

 

Idam avoca Bhagavā,||
atta-mano āyasmā Ānando Bhagavato bhāsitaɱ abhinandīti.|| ||

Indriya-bhāvanā Suttaɱ Dasamaɱ


 

Contact:
E-mail
Copyright Statement